Shloka 44
उद्योगपर्व — विदुरनीतिः (Adhyāya 37): आयुःक्षयहेतवः, नीतिसूत्राणि, बलभेदाः, पाण्डव-विग्रहदोषदर्शनम्
प्रयोजनेषु ये सक्ता न विशेषेषु भारत । तानहं पण्डितान् मन्ये विशेषा हि प्रसज्धिन:,भारत! जो लोग जितना आवश्यक है, उतने ही काममें लगे रहते हैं, अधिकमें हाथ नहीं डालते, उन्हें मैं पण्डित मानता हूँ; क्योंकि अधिकमें हाथ डालना संघर्षका कारण होता है
prayojaneṣu ye saktā na viśeṣeṣu bhārata | tān ahaṃ paṇḍitān manye viśeṣā hi prasaṅginaḥ ||
ഹേ ഭാരതാ! ആവശ്യമായ കാര്യങ്ങളിൽ മാത്രം ഏർപ്പെടുകയും അതിലധികത്തിൽ ഇടപെടാതിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവരെയാണ് ഞാൻ യഥാർത്ഥ പണ്ഡിതന്മാരെന്ന് കരുതുന്നത്; കാരണം അതിരുകടക്കൽ അനിവാര്യമായി കുടുക്കിനും സംഘർഷത്തിനും കാരണമാകുന്നു.
विदुर उवाच
Educational Q&A
Wisdom lies in measured action: engage only in what is truly necessary (prayojana) and avoid overreach (viśeṣa), because unnecessary additions create entanglement, friction, and conflict.
In Udyoga Parva, Vidura offers moral and political counsel to the Kuru king (addressed as Bhārata, commonly understood as Dhṛtarāṣṭra), warning that needless interference and excess ambition breed disputes—an admonition especially relevant as tensions move toward war.