Shloka 33
उद्योगपर्व — विदुरनीतिः (Adhyāya 37): आयुःक्षयहेतवः, नीतिसूत्राणि, बलभेदाः, पाण्डव-विग्रहदोषदर्शनम्
न बुद्धिर्धनलाभाय न जाड्यमसमृद्धये । लोकपर्याय वृत्तान्तं प्राज्ञो जानाति नेतर:,बुद्धिसे धन प्राप्त होता है और मूर्खता दरिद्रताका कारण है--ऐसा कोई नियम नहीं है। संसारचक्रके वृत्तान्तको केवल दिद्वान् पुरुष ही जानते हैं, दूसरेलोग नहीं
na buddhir dhanālābhāya na jāḍyam asamṛddhaye | lokaparyāya-vṛttāntaṁ prājño jānāti netaraḥ ||
ബുദ്ധിയുണ്ടെന്നതുകൊണ്ട് മാത്രം ധനലാഭം നിർബന്ധമല്ല; ജാഡ്യമുണ്ടെന്നതുകൊണ്ട് മാത്രം ദാരിദ്ര്യവും അനിവാര്യമല്ല. ലോകചക്രത്തിന്റെ മാറ്റങ്ങളുടെ വൃത്താന്തം പ്രാജ്ഞൻ മാത്രമേ അറിയൂ; മറ്റുള്ളവർ അല്ല.
विदुर उवाच
Educational Q&A
Vidura teaches that worldly outcomes like wealth and poverty do not follow a simple moral or intellectual rule (intelligence = wealth, stupidity = poverty). The deeper lesson is to cultivate discernment about the changing patterns of the world (lokaparyāya), rather than assuming life always rewards merit in a straightforward way.
In the Udyoga Parva’s counsel-setting, Vidura speaks as a moral advisor, offering sober instruction about how society and fortune operate. He emphasizes that only the truly wise can read the shifting course of events, implying the need for prudent, dharmic judgment amid political uncertainty.