Shloka 61
Adhyaya 32: Saṃjaya’s Return, Audience with Dhṛtarāṣṭra, and Ethical Admonition
द्वाविमौ पुरुषव्याप्र सूर्यमण्डलभेदिनौ । परिव्राड् योगयुक्तश्व रणे चाभिमुखो हत:,पुरुषश्रेष्ठ) ये दो प्रकारके पुरुष सूर्यमण्डलको भेदकर ऊर्ध्वगतिको प्राप्त होते हैं-- योगयुक्त संन््यासी और संग्राममें शत्रुओंके सम्मुख युद्ध करके मारा गया योद्धा
dvāv imau puruṣavyāghra sūryamaṇḍalabhedinau | parivrāḍ yogayuktaś ca raṇe cābhimukho hataḥ ||
പുരുഷവ്യാഘ്രാ! രണ്ടു തരത്തിലുള്ളവർ സൂര്യമണ്ഡലം ഭേദിച്ച് ഊർദ്ധ്വഗതിയെ പ്രാപിക്കുന്നു—യോഗത്തിൽ സംയമിതനായ പരിവ്രാജക സന്ന്യാസി, യുദ്ധത്തിൽ ശത്രുവിനെ നേരിട്ട് പോരാടി വീരമൃത്യു വരിച്ച യോദ്ധാവ്।
विदुर उवाच
Educational Q&A
Two distinct dharmic paths can lead to the highest ascent: (1) disciplined renunciation grounded in yoga, and (2) courageous, duty-aligned self-offering in battle—specifically dying while facing the enemy rather than fleeing.
Vidura instructs the addressed noble (puruṣavyāghra) by contrasting the spiritual merit of a yogic renunciant with that of a warrior who dies honorably in combat, emphasizing steadfastness and integrity in one’s chosen duty.