Shloka 14
Udyoga Parva, Adhyaya 2 — Baladeva’s Counsel on Peace, Restitution, and Court Protocol
साम्ना जितो<र्थो5र्थकरो भवेत युद्धेडनयो भविता नेह सो<र्थ:,कौरव पाण्डवोंमें परस्पर युद्ध हो, ऐसी आकांक्षा न करो--ऐसा कोई कदम न उठाओ। सन्धि या समझौतेकी भावनासे ही दुर्योधनको आमन्त्रित करो। मेल-मिलापसे समझा- बुझाकर जो प्रयोजन सिद्ध किया जाता है, वही परिणाममें हितकारी होता है। युद्धमें तो दोनों पक्षकी ओरसे अन्याय अर्थात् अनीतिका ही बर्ताव किया जाता है और अन्यायसे इस जगत्में किसी प्रयोजनकी सिद्धि नहीं हो सकती
sāmnā jito 'rtho 'rthakaro bhavet | yuddhe 'nayo bhavitā neha so 'rthaḥ | kaurava pāṇḍavayoḥ paraspara-yuddhaṃ bhavet, ity ākāṅkṣāṃ mā kṛthāḥ—tādṛśaṃ padaṃ mā kṛthāḥ | sandhi-samjñā-bhāvanayāiva duryodhanaṃ āmantraya | mela-milāpena samyak bodhayitvā yo prayojanaḥ sidhyati, sa eva pariṇāme hitakaraḥ | yuddhe tu ubhaya-pakṣataḥ anyāyaḥ, arthāt anītiḥ, eva pravartate; anyāyena ca asmin jagati kasyāpi prayojanasya siddhir na sambhavati ||
ബലരാമൻ പറഞ്ഞു— സമാധാനവും സന്ധിയും വഴി നേടിയ ലക്ഷ്യമാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ ഫലപ്രദം. യുദ്ധത്തിൽ അന്യായം മാത്രമേ മേലിടപെടൂ; അതിലൂടെ അഭിലഷിതസിദ്ധി ലഭിക്കില്ല. കൗരവരും പാണ്ഡവരും തമ്മിൽ പരസ്പരസംഹാരം ഉണ്ടാകണമെന്ന ആഗ്രഹം വെക്കരുത്; അതിലേക്കുള്ള ഒരു പടിയും എടുക്കരുത്. സന്ധിയും തീർപ്പും എന്ന മനോഭാവത്തോടെ തന്നെ ദുര്യോധനനെ ക്ഷണിക്കണം. സൗഹൃദത്തോടെ മനസ്സിലാക്കി ഒത്തുതീർപ്പിലൂടെ നേടുന്ന ലക്ഷ്യമാണ് അവസാനം ഹിതകരമാകുന്നത്. യുദ്ധത്തിൽ ഇരുപക്ഷവും അനിവാര്യമായി അധർമ്മത്തിലേക്ക് വഴുതും; അധർമ്മം കൊണ്ട് ഈ ലോകത്ത് സ്ഥിരമായ ലക്ഷ്യം ഒന്നും സിദ്ധിക്കുകയില്ല.
बलदेव उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that goals achieved through conciliation and peace (sāmnā, sandhi) are genuinely beneficial, whereas war tends to generate anīti (unrighteous conduct) on both sides, making any ‘success’ ethically tainted and ultimately unproductive.
Baladeva counsels against provoking a Kaurava–Pāṇḍava war and urges that Duryodhana be approached with a sincere intention for settlement, emphasizing persuasion and reconciliation over escalation.