Shloka 40
भीष्मस्वप्न-स्मृत्युपाख्यानम् | Bhīṣma’s Dream-Linked Recollection of the Paraśurāma Combat
कुरुनन्दन! काशिराजकी वह कन्या तीर्थसेवनके लोभसे वत्सदेशकी भूमिपर इधर- उधर दौड़ती फिरती थी ।। सा नदी वत्सभूम्यां तु प्रथिताम्बेति भारत । वार्षिकी ग्राहबहुला दुस्तीर्था कुटिला तथा,भारत! कुछ कालके पश्चात् वह वत्सदेशकी भूमिमें अम्बा नामसे प्रसिद्ध नदी हुई, जो केवल बरसातमें जलसे भरी रहती थी। उसमें बहुत-से ग्राह निवास करते थे। उसके भीतर उतरना और स्नान आदि तीर्थकृत्योंका सम्पादन बहुत ही कठिन था। वह नदी टेढ़ी-मेढ़ी होकर बहती थी
kurunandana! kāśirājakī sā kanyā tīrthasevanalobhena vatsadeśasya bhūmau itastataḥ dhāvantī paribhramantī āsīt. sā nadī vatsabhūmyāṃ tu prathitā ‘ambā’ iti bhārata; vārṣikī grāhabahulā duṣṭīrthā kuṭilā tathā.
ഹേ കുരുനന്ദന! തീർത്ഥസേവനലോഭം കൊണ്ടു കാശിരാജന്റെ കന്യക വത്സദേശഭൂമിയിൽ ഇങ്ങോട്ടും അങ്ങോട്ടും ഓടിക്കൊണ്ടിരുന്നു. കുറെക്കാലത്തിന് ശേഷം, ഹേ ഭാരത! അവൾ വത്സഭൂമിയിൽ ‘അംബാ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമായ ഒരു നദിയായി—മഴക്കാലത്ത് മാത്രമേ വെള്ളം നിറയൂ; മുതലകളാൽ നിറഞ്ഞത്; അതിൽ ഇറങ്ങി സ്നാനാദി തീർത്ഥകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുക അത്യന്തം ദുഷ്കരം; വളഞ്ഞൊഴുകുന്ന നദി.
राम उवाच
Educational Q&A
The verse frames intense desire—even for religious acts like tīrtha-visiting—as ethically ambivalent: when driven by lobha (craving), it can lead to hardship and danger. It also underscores discernment in ritual practice: not every ‘tīrtha’ is easily or safely accessible, and sacred intent should be guided by prudence.
Rama describes a Kāśī princess who roams the Vatsa region out of eagerness to visit sacred fords. Over time she becomes identified with (or transformed into) a river called Ambā in Vatsa—seasonal, crocodile-filled, difficult for bathing rites, and winding—providing an etiological account for the river’s name and character.