Shloka 5
अम्बोपाख्याने तापसानां विचारः तथा होत्रवाहनस्य उपदेशः
Ambā among ascetics; Hotravāhana directs her to Paraśurāma
(अभिनन्दस्व मां राजन् सदा प्रियहिते रताम् । प्रतिपादय मां राजन् धर्मार्थ चैव धर्मतः ।। त्वं हि मनसा ध्यातस्त्वया चाप्युपमन्त्रिता ।। ) “राजन! मैं सदा तुम्हारे प्रिय और हितमें तत्पर रहनेवाली हूँ। मुझे अपनाकर आनन्दित करो। नरेश्वर! मुझे धर्मानुसार ग्रहण करके धर्मके लिये ही अपने चरणोंमें स्थान दो। मैंने मन-ही-मन सदा तुम्हारा ही चिन्तन किया है और तुमने भी एकान्तमें मेरे साथ विवाहका प्रस्ताव किया था!। तामब्रवीच्छाल्वपति: स्मयन्निव विशाम्पते । त्वयान्यपूर्वया नाहं भार्यार्थी वरवर्णिनि,प्रजानाथ! अम्बाकी बात सुनकर शाल्वराजने मुसकराते हुए-से कहा--'सुन्दरी! तुम पहले दूसरेकी हो चुकी हो; अतः तुम्हारी-जैसी स्त्रीके साथ विवाह करनेकी मेरी इच्छा नहीं है
abhinandāsva māṃ rājan sadā priyahite ratām | pratipādaya māṃ rājan dharmārthaṃ caiva dharmataḥ || tvaṃ hi manasā dhyātas tvayā cāpy upamantritā ||
“രാജൻ! ഞാൻ എപ്പോഴും നിന്റെ പ്രിയത്തിനും ഹിതത്തിനും വേണ്ടി നിഷ്ഠയോടെ നിലകൊള്ളുന്നവളാണ്; എന്നെ സ്വീകരിച്ച് ആനന്ദിക്കൂ. നരേശ്വരാ! ധർമ്മാനുസാരമായി, ധർമ്മാർത്ഥം തന്നേ എന്നെ ഗ്രഹിച്ച് നിന്റെ പാദങ്ങളിൽ സ്ഥാനം തരൂ. ഞാൻ മനസ്സിൽ നിരന്തരം നിന്നെയേ ധ്യാനിച്ചു; നീയും ഏകാന്തത്തിൽ എനിക്കു വിവാഹപ്രസ്താവം അറിയിച്ചിരുന്നു।” ഇത് കേട്ട് ശാൽവപതി പുഞ്ചിരിയോടെ പറഞ്ഞു— “സുന്ദരീ! നീ മുമ്പേ മറ്റൊരാളുടെ ആയതിനാൽ, നിന്നെ ഭാര്യയായി സ്വീകരിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹം എനിക്കില്ല।”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse frames marriage and personal claims within the bounds of dharma: even intimate intentions and mutual attraction are presented as needing lawful, ethically sanctioned acceptance, emphasizing that social-ethical order (dharma) governs private desire.
A woman (contextually, Amba in this episode) appeals to a king to accept her as a lawful wife, asserting her devotion and recalling that he had earlier privately proposed. The speech is reported here under Bhishma’s narration.