Shloka 52
Pāṇḍava-senā-niryāṇa and Vyūha-vibhāga (पाण्डवसेनानिर्याण तथा व्यूहविभाग)
पाण्डवेषु सदा पाप नित्यं जिद्ठां प्रवर्तसे । स्ववीर्याद् यः पराक्रम्य पाप आह्वयते परान् । अभीत: पूरयन् वाक्यमेष वै क्षत्रिय: पुमान्,“पापी दुर्योधन! तू पाण्डवोंके साथ सदा कुटिल बर्ताव करता आ रहा है। पापात्मन्! जो किसीसे भयभीत न होकर अपने वचनोंका पालन करता है और अपने ही बाहुबलसे पराक्रम प्रकट करके शत्रुओंको युद्धके लिये बुलाता है, वही पुरुष क्षत्रिय है
sañjaya uvāca | pāṇḍaveṣu sadā pāpa nityaṃ jihmāṃ pravartase | svavīryād yaḥ parākramya pāpa āhvayate parān | abhītaḥ pūrayan vākyam eṣa vai kṣatriyaḥ pumān |
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ പാപീ! പാണ്ഡവരോടു നീ എപ്പോഴും വക്രമായി പെരുമാറിയിരിക്കുന്നു. ഹേ ദുഷ്ടാ! ഭയമില്ലാതെ തന്റെ വാക്ക് പാലിക്കുകയും, സ്വന്തം ബാഹുബലം ആശ്രയിച്ച് വീരം പ്രകടിപ്പിച്ച് ശത്രുക്കളെ യുദ്ധത്തിന് തുറന്നുവിളിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവനാണ് യഥാർത്ഥ ക്ഷത്രിയൻ.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse defines kṣatriya conduct ethically: a true warrior is fearless, keeps his pledged word, relies on his own strength, and challenges opponents openly—contrasted with deceitful, crooked behavior toward the Pāṇḍavas.
Sañjaya delivers a sharp moral rebuke, condemning persistent duplicity toward the Pāṇḍavas and asserting the standard of honorable kṣatriya behavior—truthfulness, courage, and open challenge in war.