Shloka 32
Pāṇḍava-senā-niryāṇa and Vyūha-vibhāga (पाण्डवसेनानिर्याण तथा व्यूहविभाग)
नास्माकं भविता भेद: कदाचित् कुरुभि: सह । धृतराष्ट्रस्य सम्बन्धो यदि न स्यात् त्वया सह,“यदि धृतराष्ट्रका तेरे साथ सम्बन्ध न होता, तो कभी कौरवोंके साथ हमलोगोंकी फूट नहीं होती
nāsmākaṁ bhavitā bhedaḥ kadācit kurubhiḥ saha | dhṛtarāṣṭrasya sambandho yadi na syāt tvayā saha ||
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—“ധൃതരാഷ്ട്രനോടുള്ള നിന്റെ ഈ ബന്ധം ഇല്ലായിരുന്നെങ്കിൽ, കുരുക്കളോടൊപ്പം ഞങ്ങൾക്കിടയിൽ ഒരിക്കലും—ഏതു കാലത്തും—പിളർപ്പ് ഉണ്ടായിരിക്കില്ലായിരുന്നു.”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how personal bonds and partiality (sambandha) can distort judgment and fracture communal unity. Ethical governance requires placing dharma and impartial responsibility above attachment to family or political relations.
Sañjaya comments on the causes of the impending rupture between allied groups within the Kuru sphere, attributing the split to a decisive relationship with Dhṛtarāṣṭra. The line frames the conflict as arising from entangling loyalties rather than inevitability.