Shloka 186
Pāṇḍava-senā-niryāṇa and Vyūha-vibhāga (पाण्डवसेनानिर्याण तथा व्यूहविभाग)
हस्तं हस्तेन निष्पिष्य उलूकं॑ वाक्यमब्रवीत् | उनकी आकृति और भावको जानकर दुन्तीपुत्र वृकोदर बड़े वेगसे उठे और क्रोधसे जलते हुएके समान सहसा आँखें फाड़-फाड़कर देखते, दाँत कट-कटाते और हाथ-से-हाथ रगड़ते हुए उलूकसे इस प्रकार बोले--
hastaṃ hastena niṣpiṣya ulūkaṃ vākyam abravīt |
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഒരു കൈ മറ്റേ കൈയിൽ അമർത്തി ഉരസിക്കൊണ്ട്, സംയമിത രോഷത്തിൽ കുന്തീപുത്രൻ വൃകോദരൻ ഭീമൻ പെട്ടെന്ന് മഹാവേഗത്തിൽ എഴുന്നേറ്റു. ഉലൂകന്റെ രൂപവും ഭാവവും തിരിച്ചറിഞ്ഞ്, ക്രോധാഗ്നിയിൽ കത്തുന്നവനെപ്പോലെ കണ്ണുകൾ വിരിച്ചു നോക്കി, പല്ലുകടിച്ചും കൈകൾ ഉരസിക്കൊണ്ടും, ക്ഷത്രിയധർമ്മത്തിന് യോജിച്ചവിധം ഉലൂകനെ അഭിസംബോധന ചെയ്ത് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical tension between restraint and righteous response: provocative or dishonorable speech (especially from an envoy) can inflame conflict, yet a warrior’s dharma also demands firmness against insult and intimidation. It frames anger as a powerful force that must be directed toward duty rather than uncontrolled violence.
After hearing Ulūka’s message and recognizing his hostile intent, Bhīma reacts physically—rising abruptly, staring fiercely, grinding his teeth, and rubbing his hands—then begins to reply to Ulūka. The scene sets up Bhīma’s verbal counter to the Kaurava envoy’s taunts and escalates the pre-war confrontation.