Previous Verse
Next Verse

Shloka 9

उद्योगपर्व — अध्याय १५१: कृष्णस्य कौरव-अवज्ञा-निर्णयः तथा पाण्डव-योगाज्ञा

Krishna on the Kauravas’ Rejection of Counsel; Pandava Readiness Ordered

विधिर्य: शिबिरस्यासीत्‌ पाण्डवानां महात्मनाम्‌ | तद्विधानि नरेन्द्राणां कारयामास केशव:,भरतनन्दन जनमेजय! कुरुक्षेत्रमें हिरण्वती नामक एक पवित्र नदी है, जो स्वच्छ एवं विशुद्ध जलसे भरी है। उसके तटपर अनेक सुन्दर घाट हैं। उस नदीमें कंकड़, पत्थर और कीचड़का नाम नहीं है। उसके समीप पहुँचकर भगवान्‌ श्रीकृष्णने खाईं खुदवायी और उसकी रक्षाके लिये पहरेदारोंको नियुक्त करके वहीं सेनाको ठहराया। महात्मा पाण्डवोंके लिये शिविरका निर्माण जिस विधिसे किया गया था, उसी प्रकारके भगवान्‌ केशवने अन्य राजाओंके लिये शिविर बनवाये

vidhir yaḥ śibirasya āsīt pāṇḍavānāṁ mahātmanām | tadvidhāni narendrāṇāṁ kārayāmāsa keśavaḥ ||

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—മഹാത്മാക്കളായ പാണ്ഡവരുടെ ശിബിരം ഏതു വിധി-ക്രമത്തിൽ സ്ഥാപിച്ചിരുന്നുവോ, അതേ വിധത്തിൽ കേശവൻ മറ്റു നരേന്ദ്രന്മാർക്കും ശിബിരങ്ങൾ പണിയിച്ചു.

विधिःmethod, procedure
विधिः:
Karta
TypeNoun
Rootविधि
FormMasculine, Nominative, Singular
यःwhich
यः:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Nominative, Singular
शिबिरस्यof the camp
शिबिरस्य:
TypeNoun
Rootशिबिर
FormNeuter, Genitive, Singular
आसीत्was
आसीत्:
TypeVerb
Rootअस्
FormImperfect (Lan), 3rd, Singular, Parasmaipada
पाण्डवानाम्of the Pandavas
पाण्डवानाम्:
TypeNoun
Rootपाण्डव
FormMasculine, Genitive, Plural
महात्मनाम्of the great-souled
महात्मनाम्:
TypeAdjective
Rootमहात्मन्
FormMasculine, Genitive, Plural
तत्that
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Accusative, Singular
विधानिarrangements, procedures
विधानि:
Karma
TypeNoun
Rootविधान
FormNeuter, Accusative, Plural
नरेन्द्राणाम्of the kings (lords of men)
नरेन्द्राणाम्:
TypeNoun
Rootनरेन्द्र
FormMasculine, Genitive, Plural
कारयामासcaused to be made; had made
कारयामास:
TypeVerb
Rootकृ (णिच्) + आ + अस्
FormPeriphrastic perfect (Liṭ), 3rd, Singular, Parasmaipada
केशवःKeshava (Krishna)
केशवः:
Karta
TypeNoun
Rootकेशव
FormMasculine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
P
Pāṇḍavas
K
Keśava (Kṛṣṇa)
N
narendra (kings)

Educational Q&A

Even on the brink of war, dharma expresses itself as disciplined order, responsible security, and fair, consistent treatment of allies; Kṛṣṇa’s leadership is shown through impartial and well-regulated arrangements rather than favoritism or chaos.

Vaiśampāyana reports that Kṛṣṇa ensured the other kings’ encampments were constructed following the same established procedure used for the Pāṇḍavas’ camp, indicating systematic organization of the allied forces.