Shloka 11
Nahūṣa’s Pride, the Ṛṣi-Borne Palanquin, and the Search for Indra (नहुष-इन्द्राणी-प्रकरणम्)
वाक्यं॑ प्रणयसंयुक्तं ततः स्यां वशगा तव । देवराज! मेरे हृदयमें एक कार्यकी अभिलाषा है, उसे बताती हूँ, सुनिये। राजन्! यदि आप मेरे इस प्रिय कार्यको पूर्ण कर देंगे, प्रेमपूर्वक कही हुई मेरी यह बात मान लेंगे तो मैं आपके अधीन हो जाऊँगी ।। १० ह ।। इन्द्रस्य वाजिनो वाहा हस्तिनो5थ रथास्तथा,सुरेश्वर! पहले जो इन्द्र थे, उनके वाहन हाथी, घोड़े तथा रथ आदि रहे हैं, परंतु आपका वाहन उनसे सर्वथा विलक्षण--अपूर्व हो, ऐसी मेरी इच्छा है। वह वाहन ऐसा होना चाहिये, जो भगवान् विष्णु, रुद्र, असुर तथा राक्षसोंके भी उपयोगमें न आया हो
vākyam praṇaya-saṁyuktaṁ tataḥ syāṁ vaśagā tava | indrasya vājino vāhā hastino 'tha rathās tathā ||
ശല്യ പറഞ്ഞു—സ്നേഹസമന്വിതമായ എന്റെ വാക്ക് സ്വീകരിച്ച് എന്റെ ഹൃദയത്തിലെ പ്രിയാഭിലാഷം നിറവേറ്റിയാൽ ഞാൻ പൂർണ്ണമായി നിന്റെ അധീനയാകും. പണ്ടുകാലത്ത് ഇന്ദ്രന്റെ വാഹനങ്ങൾ കുതിരകളും ആനകളും രഥങ്ങളും ആയിരുന്നു; എന്നാൽ ഹേ സുരേശ്വരാ! നിന്റെ വാഹനം സർവ്വഥാ വ്യത്യസ്തവും അപൂർവവുമായിരിക്കണം—വിഷ്ണുവോ രുദ്രനോ, അസുരരോ രാക്ഷസരോ പോലും ഒരിക്കലും ഉപയോഗിക്കാത്തത്.
शल्य उवाच
Educational Q&A
The passage highlights how desire and persuasion operate in royal and divine contexts: affectionate speech is used to secure a boon, and the sought-after boon is not moral excellence but unmatched prestige. It implicitly contrasts ethical worth with status-driven exceptionalism.
A speaker (Śalya, as marked in the verse header) conveys a request framed as loving persuasion: if the addressed lord (styled as Indra/sureśvara) grants a cherished wish, the speaker promises submission. The wish concerns an extraordinary vehicle surpassing earlier Indras’ mounts and unused even by major deities and powerful beings.