Shloka 41

उद्योगपर्व (अध्याय १२९) — केशवस्य वैभवप्रदर्शनम् / Krishna’s Theophanic Display in the Kuru Assembly

Devanagari script

धृतराष्ट्रके ऐसा कहनेपर विदुरने भी अमर्षमें भरे हुए धृतराष्ट्रपुत्र दुर्योधनके पास जाकर इस प्रकार कहा ।।

Transliteration

vidura uvāca | duryodhana nibodhedaṁ vacana mama sāmpratam | saubhadvāre dānavendro dvivido nāma nāmataḥ | śilāvarṣeṇa mahatā chādayāmāsa keśavam ||

Translation

ധൃതരാഷ്ട്രൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ വിദുരനും അമർഷം നിറഞ്ഞ് ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രൻ ദുര്യോധനന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു— “ദുര്യോധനാ, ഇപ്പോൾ എന്റെ വാക്ക് ശ്രദ്ധിച്ചു കേൾക്കുക. സൗഭദ്വാരത്തിൽ ദ്വിവിദൻ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായ ഒരു ദാനവേന്ദ്രൻ ഉണ്ടായിരുന്നു. അവൻ ഒരിക്കൽ മഹത്തായ ശിലാവൃഷ്ടിയാൽ കേശവനെ (ശ്രീകൃഷ്ണനെ) മൂടിക്കളഞ്ഞു.”

Word by Word

• विदुरः: Vidura
• विदुरः: Karta
• Type: Noun
• Root: विदुर
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• उवाच: said/spoke
• Type: Verb
• Root: वच्
• Form: Perfect (Paroksha-bhuta), 3rd, Singular, Parasmaipada

• दुर्योधन: O Duryodhana
• Type: Noun
• Root: दुर्योधन
• Form: Masculine, Vocative, Singular

• निबोध: understand/heed
• Type: Verb
• Root: बुध्
• Form: Imperative, 2nd, Singular, Parasmaipada

• इदम्: this
• इदम्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: इदम्
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• वचनम्: speech/statement
• वचनम्: Karma
• Type: Noun
• Root: वचन
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• मम: of me / my
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद्
• Form: Genitive, Singular

• साम्प्रतम्: now/at present
• Type: Indeclinable
• Root: साम्प्रतम्

• सौभद्वारे: at/in Saubha-dvāra (a place/gate named Saubha)
• सौभद्वारे: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: सौभद्वार
• Form: Neuter, Locative, Singular

• दानवेन्द्रः: lord of the Dānavas (demon-chief)
• दानवेन्द्रः: Karta
• Type: Noun
• Root: दानवेन्द्र
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• द्विविदः: Dvivida (proper name)
• द्विविदः: Karta
• Type: Noun
• Root: द्विविद
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• नाम: by name
• Type: Indeclinable
• Root: नाम

• नामतः: as to name / in name
• Type: Indeclinable
• Root: नामतः

• शिलावर्षेण: with a shower of stones
• शिलावर्षेण: Karana
• Type: Noun
• Root: शिलावर्ष
• Form: Neuter, Instrumental, Singular

• महता: great/huge
• Type: Adjective
• Root: महत्
• Form: Neuter, Instrumental, Singular

• छादयामास: covered/veiled
• Type: Verb
• Root: छद्
• Form: Periphrastic Perfect (liṭ, āma-prayoga), 3rd, Singular, Parasmaipada

• केशवम्: Keshava (Krishna)
• केशवम्: Karma
• Type: Noun
• Root: केशव
• Form: Masculine, Accusative, Singular

Speaker

विदुर उवाच

Characters & Entities

• Vidura
• Duryodhana
• Saubhadvāra
• Dvivida
• Dānava(s)
• Keśava (Kṛṣṇa)
• śilā (stones)