Shloka 11

रसातल-वर्णनम्

Rasātala Description: Surabhi, Phenapāḥ, and the Directional Cows

Devanagari script

त्रिराव: सप्तरावश्व वाल्मीकिद्धीपकस्तथा । दैत्यद्वीप: सरिदद्वीप: सारस: पद्मकेतन:,सुवर्णचूड, नागाशी, दारुण, चण्डतुण्डक, अनिल, अनल, विशालाक्ष, कुण्डली, पंकजित्‌ू, वज्रविष्कम्भ, वैनतेय, वामन, वातवेग, दिशाचक्षु, निमेष, अनिमिष, त्रिराव, सप्तराव, वाल्मीकि, द्वीपक, दैत्यद्वीप, सरिदद्वीप, सारस, पद्मकेतन, सुमुख, चित्रकेतु, चित्रब्ह, अनघ, मेषहत्‌, कुमुद, दक्ष, सर्पान्त, सहभोजन, गुरुभार, कपोत, सूर्यनेत्र, चिरान्तक, विष्णुधर्मा, कुमार, परिबर्ह, हरि, सुस्वर, मधुपर्क, हेमवर्ण, मालय, मातरिश्वा, निशाकर तथा दिवाकर। इस प्रकार संक्षेपसे मैंने इन मुख्य-मुख्य गरुड़-संतानोंका वर्णन किया है। ये सभी यशस्वी तथा महाबली बताये गये हैं

Transliteration

nārada uvāca | trirāvaḥ sapta-rāvaś ca vālmīkir dvīpakas tathā | daitya-dvīpaḥ sarid-dvīpaḥ sāraśaḥ padma-ketanaḥ suvarṇa-cūḍaḥ nāgāśī dāruṇaś caṇḍa-tuṇḍakaḥ anilaḥ analaḥ viśālākṣaḥ kuṇḍalī paṅkajit vajra-viṣkambhaḥ vainateyo vāmanaḥ vāta-vego diśā-cakṣuḥ nimeṣo 'nimiṣas tathā | (ete nāmāni garuḍa-santānānām) sūmukhaś citra-ketuś citra-bāhuḥ anagho meṣa-hā kumudaḥ dakṣaḥ sarpāntaḥ saha-bhojanaḥ guru-bhāraḥ kapotaḥ sūrya-netraś cirāntako viṣṇu-dharmā kumāraḥ paribarhaḥ hariḥ su-svaro madhu-parko hema-varṇo mālayaḥ mātariśvā niśākaraḥ tathā divākaraḥ |

Translation

ത്രിരാവൻ, സപ്തരാവൻ, വാൽമീകി, ദ്വീപകൻ; ദൈത്യദ്വീപൻ, സരിദ്ദ്വീപൻ, സാരസൻ, പദ്മകേതനൻ—ഇവരും ഗരുഡവംശത്തിൽ പ്രസിദ്ധർ.

Word by Word

त्रिरावःTrirāva (name)

सप्तरावःSaptarāva (name)

चand

वाल्मीकिःVālmīki (name)

दीपकःDīpaka (name; 'lamp')

तथाalso/likewise

दैत्यद्वीपःDaityadvīpa (name; 'demon-island')

सरिदद्वीपःSariddvīpa (name; 'river-island')

सारसःSārasa (name; 'crane')

पद्मकेतनःPadmaketana (name; 'having lotus as emblem')

सुवर्णचूडःSuvarṇacūḍa (name; 'golden-crested')

नागाशीःNāgāśī (name; 'serpent-faced/serpent-mouthed')

दारुणःDāruṇa (name; 'terrible')

चण्डतुण्डकःCaṇḍatuṇḍaka (name; 'fierce-beaked')

अनिलःAnila (name; 'wind')

अनलःAnala (name; 'fire')

विशालाक्षःViśālākṣa (name; 'large-eyed')

कुण्डलीKuṇḍalī/Kuṇḍalin (name; 'earringed/coiled')

पंकजित्Paṅkajit (name; 'mud-conqueror')

वज्रविष्कम्भःVajraviskambha (name; 'vajra-like support/prop')

वैनतेयःVainateya (name; son of Vinatā; Garuḍa-epithet)

वामनःVāmana (name; 'dwarf')

वातवेगःVātavega (name; 'speed of wind')

दिशाचक्षुःDiśācakṣu (name; 'eye of the quarters')

निमेषःNimeṣa (name; 'blink')

अनिमिषःAnimiṣa (name; 'unblinking')

सुमुखःSumukha (name; 'good-faced')

चित्रकेतुःCitraketu (name; 'variegated-bannered')

चित्रबाहुःCitrabāhu (name; 'variegated-armed')

अनघःAnagha (name; 'sinless')

मेषहत्Meṣahat (name; 'ram-slayer')

कुमुदःKumuda (name; 'water-lily')

दक्षःDakṣa (name; 'skilful')

सर्पान्तःSarpānta (name; 'end of serpents/serpent-ending')

सहभोजनःSahabhojana (name; 'eating together')

गुरुभारःGurubhāra (name; 'heavy-burdened')

कपोतःKapota (name; 'pigeon')

सूर्यनेत्रःSūryanetra (name; 'sun-eyed')

चिरान्तकःCirāntaka (name; 'long-delaying ender')

विष्णुधर्माViṣṇudharmā (name; 'whose dharma is Viṣṇu')

कुमारःKumāra (name; 'youth/prince')

परिबर्हःParibarha (name; 'ornament/covering')

हरिःHari (name)

सुस्वरःSusvara (name; 'sweet-voiced')

मधुपर्कःMadhuparka (name; 'honey-mixture offering')

हेमवर्णःHemavarṇa (name; 'golden-colored')

मालयःMālaya (name; 'garlanded' or 'Mālaya')

मातरिश्वाMātariśvā (name; Vedic wind/fire figure)

निशाकरःNiśākara (name; 'maker of night' = moon)

दिवाकरःDivākara (name; 'maker of day' = sun)

Speaker

नारद उवाच

Characters & Entities

Narada

Garuḍa

Trirāva

Saptarāva

Vālmīki

Dvīpaka

Daityadvīpa

Sariddvīpa

Sārasa

Padmaketana

Suvarṇacūḍa

Nāgāśī

Dāruṇa

Caṇḍatuṇḍaka

Anila

Anala

Viśālākṣa

Kuṇḍalī

Paṅkajit

Vajraviṣkambha

Vainateya

Vāmana

Vātavega

Diśācakṣu

Nimeṣa

Animiṣa

Sumukha

Citraketu

Citrabāhu

Anagha

Meṣahā

Kumuda

Dakṣa

Sarpānta

Sahabhojana

Gurubhāra

Kapota

Sūryanetra

Cirāntaka

Viṣṇudharmā

Kumāra

Paribarha

Hari

Susvara

Madhuparka

Hemavarṇa

Mālaya

Mātariśvā

Niśākara

Divākara

Verse Rasa (Emotional Essence)

Sandhi Notes