Shloka 273
Saṃsāra-mārga-vistaraḥ
Vidura’s Expanded Account of the Path
तस्मात् सर्वेषु भूतेषु दया कार्या विपश्चिता । भारत! यह बात निश्चितरूपसे कही जा सकती है कि प्राणियोंको अपने आत्मासे अधिक प्रिय कोई भी वस्तु नहीं है; इसीलिये मरना किसी भी प्राणीको अच्छा नहीं लगता; अतः विद्वान् पुरुषको सभी प्राणियोंपर दया करनी चाहिये
tasmāt sarveṣu bhūteṣu dayā kāryā vipaścitā | bhārata! iyaṃ bāt niścitarūpase kahī jā sakatī hai ki prāṇiyoṃ ko apane ātmā se adhika priya koī bhī vastu nahīṃ hai; isīliye maranā kisī bhī prāṇī ko acchā nahīṃ lagatā; ataḥ vidvān puruṣa ko sabhī prāṇiyoṃ par dayā karanī cāhiye |
അതുകൊണ്ട് വിജ്ഞാനി എല്ലാ ജീവികളോടും ദയ പുലർത്തണം. ഹേ ഭാരത, ഉറപ്പോടെ പറയാം—ഏതു ജീവിക്കും സ്വന്തം ആത്മാവിനേക്കാൾ പ്രിയമായ മറ്റൊന്നുമില്ല; അതിനാൽ മരണം ആര്ക്കും പ്രിയമല്ല. അതുകൊണ്ട് പണ്ഡിതൻ ഓരോ ജീവിയോടും കരുണയും കൃപയും കാണിക്കണം.
विदुर उवाच
Educational Q&A
The verse teaches universal compassion: since every being values its own life above all else and none welcomes death, the wise should practice mercy toward all creatures.
In Strī Parva’s aftermath of the Kurukṣetra war, Vidura addresses ‘Bhārata’ (Dhṛtarāṣṭra) with moral counsel, urging compassion and restraint as a dharmic response to the suffering and loss surrounding them.