Shloka 11
Saṃsāra-gahana-jñāna: Vidura’s Account of Embodiment, Bondage, and Dharmic Release (संसारगहन-ज्ञानम्)
यमदूतैर्विंकृष्यंश्व मृत्युं कालेन गच्छति । वाग्घीनस्य च यन्मात्रमिष्टानिष्टं कृतं मुखे । भूय एवात्मना55त्मानं बध्यमानमुपेक्षते,तदनन्तर कालसे प्रेरित हो यमदूत उसे शरीरसे बाहर खींच लेते हैं और वह मृत्युको प्राप्त हो जाता है। उस समय उसमें बोलनेकी भी शक्ति नहीं रहती। उसके जितने भी शुभ या अशुभ कर्म हैं वे सामने प्रकट होते हैं। उनके अनुसार पुनः अपने-आपको देहबन्धनमें बँधता हुआ देखकर भी वह उपेक्षा कर देता है--अपने उद्धारका प्रयत्न नहीं करता
yamadūtair viṅkṛṣyaṁś ca mṛtyuṁ kālena gacchati | vāg-hīnasya ca yan-mātram iṣṭāniṣṭaṁ kṛtaṁ mukhe | bhūya evātmanātmānaṁ badhyamānam upekṣate |
കാലത്തിന്റെ പ്രേരണയാൽ യമദൂതന്മാർ അവനെ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് വലിച്ചിഴച്ച് പുറത്തെടുക്കുന്നു; അവൻ മരണത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു. അപ്പോൾ അവന് വാക്കിന്റെ ശക്തിയില്ല; ചെയ്ത ശുഭാശുഭകർമ്മങ്ങൾ മുന്നിൽ വെളിപ്പെടുന്നു. എന്നിട്ടും ആ കര്മ്മാനുസാരമായി സ്വയം തന്നെ വീണ്ടും ദേഹബന്ധനത്തിൽ ബന്ധിക്കപ്പെടുന്നത് കണ്ടിട്ടും അവൻ ഉദാസീനനായി നിൽക്കുന്നു—സ്വമോക്ഷത്തിനായി ശ്രമിക്കുന്നില്ല.
विदुर उवाच
Educational Q&A
One’s fate at death is shaped by one’s own deeds: when speech and control fail at the final moment, karma becomes evident and leads to renewed bondage (rebirth). Therefore one should not remain negligent; while alive, one must strive for self-uplift through dharma and inner discipline.
Vidura describes the dying person being seized by Yama’s messengers and carried to death under the compulsion of Time. The person becomes speechless; his good and bad actions appear before him, and despite seeing the consequences—being bound again into embodiment—he still fails to make an effort toward liberation.