Shloka 32
स्त्री-विलापः — गान्धार्याः रणभूमिदर्शनं शापवचनं च
Battlefield Lament and Gāndhārī’s Curse
ये हन्यु: शस्त्रवेगेन देवानपि नरर्षभा: । त इमे निहता: संख्ये पश्य कालस्य पर्ययम्,जो नरश्रेष्ठ अपने शस्त्रके वेगसे देवताओंको भी नष्ट कर सकते थे, वे ही ये युद्धमें मार डाले गये हैं; यह कालका उलट-फेर तो देखो
ye hanyuḥ śastravegena devān api nararṣabhāḥ | te ime nihatāḥ saṅkhye paśya kālasya paryayam ||
ആയുധങ്ങളുടെ വേഗംകൊണ്ട് ദേവന്മാരെയ്ക്കും വധിക്കാനാകുമായിരുന്ന ആ നരശ്രേഷ്ഠർ—അവരേ ഇപ്പോൾ യുദ്ധഭൂമിയിൽ നിഹതരായി കിടക്കുന്നു. കാലം വരുത്തിയ ഈ മറിച്ചുപാട് കാണുക.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Even the mightiest human power is fragile before Kāla (Time): warriors capable of god-like feats can be brought down in an instant, revealing the moral and existential instability of worldly strength.
Vaiśampāyana points to the fallen heroes on the battlefield and underscores the shocking contrast between their former invincibility and their present death, framing it as a dramatic ‘reversal’ caused by Time.