Shloka 1
स्त्रीपर्व — गान्धारीविलापः
Strī Parva — Gāndhārī’s Lament over the Fallen
प्याज बक। अऑफि्--छऋाय एकोनविशो< ध्याय: विकर्ण, दुर्मुख, चित्रसेन, विविंशति तथा 5 हक देखकर गान्धारीका श्रीकृष्णके सम्मुख िलाप गान्धायुवाच एष माधव पुत्रो मे विकर्ण: प्राज्ञसम्मत: । भूमौ विनिहत: शेते भीमेन शतधा कृत:,इस प्रकार श्रीमह्माभारत स्त्रीपर्वके अन्तर्गत स्त्रीविलापपर्वमें गान्धारीवाक्यविषयक उन्नीसवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ १९ ॥ ऑपन-माज बछ। डे विशो< ध्याय: गान्धारीद्वारा श्रीकृष्णके प्रति उत्तरा और विराटकुलकी स्त्रियोंक शोक एवं विलापका वर्णन गान्धायुवाच अध्यर्धगुणमाहुर्य बले शौर्ये च केशव । पित्रा त्वया च दाशार्ह दृप्तं सिंहमिवोत्कटम्
gāndhāry uvāca | adhyardhaguṇam āhur yaṃ bale śaurye ca keśava | pitrā tvayā ca dāśārha dṛptaṃ siṃham ivotkaṭam ||
ഗാന്ധാരി പറഞ്ഞു—“ഹേ മാധവാ! ജ്ഞാനികൾ അംഗീകരിച്ച എന്റെ പുത്രൻ വികർണൻ ഇന്ന് ഭൂമിയിൽ ഹതനായി കിടക്കുന്നു—ഭീമൻ അവനെ ശതധാ ചെയ്തതുപോലെ. ഹേ കേശവാ! ബലത്തിലും ശൗര്യത്തിലും അവൻ അർദ്ധം കൂടി മേലാണെന്ന് അവർ പറയുമായിരുന്നു. ഹേ ദാശാർഹാ! പിതാവും നീയും വളർത്തിയ അവൻ ഗർവിതനും ഭീകരനും—ഉന്മത്ത സിംഹംപോലെ ആയിരുന്നു.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the tragic irony of worldly excellence: even those praised for extraordinary strength and valor fall in war. It frames heroism within the moral cost of conflict and the inevitability of loss, a key ethical atmosphere of the Strīparvan’s laments.
In the aftermath of the Kurukṣetra war, Gandhārī addresses Kṛṣṇa directly, recalling the formidable prowess of the fallen and emphasizing how such a lion-like warrior—nurtured by his father and supported by Kṛṣṇa—has nevertheless been brought down, intensifying her grief and reproachful sorrow.