Previous Verse
Next Verse

Shloka 31

Adhyāya 17 — Gandhārī’s Vilāpa at Duryodhana’s Body (स्त्रीपर्व, अध्याय १७)

पुण्डरीकनिभा भाति पुण्डरीकान्तरप्रभा । मुखं विमृज्य पुत्रस्य भर्तुश्चैव तपस्विनी,“कमलपुष्पके भीतरी भागकी-सी मनोहर कान्तिवाली मेरी तपस्विनी पुत्रवधू जो प्रफुल्ल कमलके समान सुशोभित हो रही है, कभी अपने पुत्रका मुँह पोंछती है तो कभी अपने पतिका

puṇḍarīkanibhā bhāti puṇḍarīkāntaraprabhā | mukhaṁ vimṛjya putrasya bhartuś caiva tapasvinī |

വെള്ളത്താമരപോലെ ദീപ്തവും, താമരയുടെ ഉള്ളിലെ പ്രകാശംപോലെ കാന്തിയുമുള്ള ആ തപസ്വിനി സ്ത്രീ ഒരിക്കൽ പുത്രന്റെ മുഖം തുടച്ചു; മറ്റൊരിക്കൽ ഭർത്താവിന്റെയും മുഖം തുടച്ചു.

पुण्डरीकनिभाlotus-like
पुण्डरीकनिभा:
Karta
TypeAdjective
Rootपुण्डरीक-निभ
FormFeminine, Nominative, Singular
भातिshines
भाति:
TypeVerb
Rootभा
FormPresent, 3rd, Singular, Parasmaipada
पुण्डरीकान्तरप्रभाhaving the radiance of the inside of a lotus
पुण्डरीकान्तरप्रभा:
Karta
TypeAdjective
Rootपुण्डरीक-अन्तर-प्रभा
FormFeminine, Nominative, Singular
मुखम्face/mouth
मुखम्:
Karma
TypeNoun
Rootमुख
FormNeuter, Accusative, Singular
विमृज्यhaving wiped/after wiping
विमृज्य:
TypeVerb
Rootवि-मृज्
Formल्यप् (absolutive/gerund), Active
पुत्रस्यof (her) son
पुत्रस्य:
TypeNoun
Rootपुत्र
FormMasculine, Genitive, Singular
भर्तुःof (her) husband
भर्तुः:
TypeNoun
Rootभर्तृ
FormMasculine, Genitive, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
तपस्विनीthe ascetic woman
तपस्विनी:
Karta
TypeNoun
Rootतपस्विनी
FormFeminine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśaṃpāyana
T
tapasvinī (ascetic woman)
P
putra (son)
B
bhartṛ (husband)
P
puṇḍarīka (white lotus)

Educational Q&A

Even in overwhelming sorrow, dharma can appear as simple compassionate action: caring for one’s family with steadiness and tenderness. The lotus imagery elevates such service into a moral ideal—purity and inner light persisting amid suffering.

Vaiśaṃpāyana describes an ascetic, lotus-radiant woman who alternately wipes the face of her son and her husband—an intimate scene of caregiving set within the lamentation-filled aftermath of the Kurukṣetra war in the Strī Parva.