Shloka 6
Gāndhārī’s Grief, Vyāsa’s Pacification, and the Ethics of Retaliation (गान्धारी-शोकः शमोपदेशश्च)
राजा हि यः: स्थिरप्रज्ञ: स्वयं दोषानवेक्षते । देशकालविभागं च परं श्रेय: स विन्दति,“जिसकी बुद्धि स्थिर है, ऐसा जो राजा स्वयं दोषोंको देखता और देश-कालके विभागको समझता है, वह परम कल्याणका भागी होता है
rājā hi yaḥ sthiraprajñaḥ svayaṃ doṣān avekṣate | deśa-kāla-vibhāgaṃ ca paraṃ śreyaḥ sa vindati ||
സ്ഥിരബുദ്ധിയുള്ള രാജാവ് സ്വയം തന്റെ ദോഷങ്ങളെ പരിശോധിക്കുകയും ദേശ-കാലത്തിന്റെ യുക്തമായ വിഭജനവും തിരിച്ചറിയുകയും ചെയ്താൽ, അവൻ പരമ ശ്രേയസ്സിനെ പ്രാപിക്കുന്നു.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
A ruler reaches the highest welfare (śreyaḥ) by combining inner steadiness (sthiraprajñā) with honest self-audit of faults (doṣa-avekṣaṇa) and by judging actions according to context—what is appropriate to the place and the time (deśa-kāla-vibhāga).
Vaiśampāyana continues a didactic reflection within the Strīparvan’s aftermath of war, articulating principles of wise governance: the king should not be blind to his own errors and must act with contextual discernment, thereby securing true welfare rather than impulsive or self-serving outcomes.