Shloka 4
Gāndhārī’s Grief, Vyāsa’s Pacification, and the Ethics of Retaliation (गान्धारी-शोकः शमोपदेशश्च)
'ऐसे विद्वान, परम बुद्धिमान् और बलाबलका निर्णय करनेमें समर्थ होकर भी अपने ही अपराधसे होनेवाले इस विनाशको देखकर आप ऐसा क्रोध क्यों कर रहे हैं? ।। उत्तवांस्त्वां तदैवाहं भीष्मद्रोणी च भारत । विदुर: संजयश्चैव वाक््यं राजन् न तत् कृथा:,“भरतनन्दन! मैंने तो उसी समय आपसे यह बात कह दी थी, भीष्म, द्रोणाचार्य, विदुर और संजयने भी आपको समझाया था। राजन! परंतु आपने किसीकी बात नहीं मानी
vaiśampāyana uvāca |
īdṛśo vidvān paramabuddhimān balābalasya nirṇaye samarthaś ca san api svāparādhajaṃ vināśam imaṃ dṛṣṭvā tvaṃ krodhaṃ kathaṃ karoṣi? ||
uktavāṃs tvāṃ tadaivāhaṃ bhīṣma-droṇī ca bhārata |
viduraḥ saṃjayaś caiva vākyaṃ rājan na tat kṛthāḥ ||
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—നീ പണ്ഡിതനും പരമബുദ്ധിമാനും ബലാബല നിർണയത്തിൽ സമർത്ഥനും ആകുന്നു; എന്നിട്ടും സ്വന്തം അപരാധം കൊണ്ടുണ്ടായ ഈ നാശം കണ്ടിട്ടും ഇപ്പോൾ എന്തിന് ഇങ്ങനെ ക്രോധിക്കുന്നു? ഭരതവംശജാ! അന്നേ ഞാൻ നിന്നോട് ഇതേ പറഞ്ഞു; ഭീഷ്മനും ദ്രോണനും, കൂടാതെ വിദുരനും സഞ്ജയനും ഹിതവാക്യം ഉപദേശിച്ചു. എന്നാൽ രാജാവേ, നീ അവരുടെ വാക്ക് അനുസരിച്ചില്ല.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Anger is misplaced when the calamity is the fruit of one’s own wrongdoing; wisdom includes accepting responsibility and heeding sound counsel before disaster becomes irreversible.
In the aftermath of the war, the speaker reminds the king that the ruin he laments was foreseen and repeatedly warned against by trusted elders and advisors—yet the king failed to follow their guidance.