Shloka 34
Yuddha-yajña-vyākhyāna (The Battle as Sacrifice): Ambarīṣa–Indra Saṃvāda
शोणितोदा सुसम्पूर्णा दुस्तरा पारगैनरि: । हतनागमहानक्रा परलोकवहाशिवा
śoṇitodā susampūrṇā dustarā pāragair nṛbhiḥ | hatanāga-mahānakrā paralokavahā śivā ||
അംബരീഷൻ പറഞ്ഞു—രക്തജലം നിറഞ്ഞ ആ നദി പൂർണ്ണമായി നിറഞ്ഞുകവിഞ്ഞിരിക്കുന്നു; കടവറിയുന്നവർക്കും അതു കടക്കുക ദുഷ്കരം. അതിൽ മഹാകായ മുതലകൾ ഉണ്ട്, കൊല്ലപ്പെട്ട ആനകളുടെ ശരീരങ്ങൾ ചിതറിക്കിടക്കുന്നു; അത് ജീവികളെ പരലോകത്തിലേക്ക് ഒഴുക്കിക്കൊണ്ടുപോകുന്നു—എന്നാലും (ആ ഭീകര കർത്തവ്യത്തിലും) അതിനെ ‘ശിവാ’—‘മംഗളകരി’ എന്നു വിളിക്കുന്നു.
अम्बरीष उवाच
Educational Q&A
The verse uses stark battlefield/otherworld imagery to underline the moral gravity of violence and death: actions can sweep beings toward the afterlife like an overflowing, perilous river. Calling it ‘śivā’ highlights a paradox—death can be ‘auspicious’ only in the sense that it delivers the inevitable fruit of karma and leads the soul onward, urging ethical restraint and dharmic conduct.
Ambarīṣa describes a terrifying river—filled with blood, crowded with crocodiles, and marked by slain elephants—portraying an almost infernal crossing associated with death and the passage to the next world. The description functions as a warning and a moral illustration within the reflective, didactic tone of Śānti Parva.