Shloka 266
Yuddha-yajña-vyākhyāna (The Battle as Sacrifice): Ambarīṣa–Indra Saṃvāda
उदगाता तत्र संग्रामे त्रिसामा दुन्दुभि्न॑प । राजन! वाणीद्वारा ललकारने और महावतोंके अंकुशोंकी मार खानेपर हाथी जो चिग्घाड़ते हैं
udagātā tatra saṅgrāme trisāmā dundubhir nṛpa | rājan vāṇīdvārā lalakāraṇe ca mahāvatānām aṅkuśa-māra-khinnā gajānāṁ cicchāḍa-śabdaḥ kolāhala-karatala-dhvani-sahitaḥ sa yajñe vaṣaṭkāraḥ | nareśvara saṅgrāme yasyā dundubheḥ gambhīrā dhvaniḥ sa eva sāmavedasya trīṇi mantrāṇi paṭhan udagātā ||
രാജൻ! ആ സമരത്തിൽ ദുന്ദുഭി തന്നെയാണ് ത്രിസാമം പാടുന്ന ഉദ്ഗാതാവ്. വായിലൂടെ ഉയരുന്ന ലല്കാരവും, മഹാവതരുടെ അങ്കുശപ്രഹരത്തിൽ ആനകൾ മുഴക്കുന്ന ഘോഷവും—കോലാഹലത്തോടും കരതാളധ്വനിയോടും ചേർന്ന്—ആ യജ്ഞത്തിൽ വഷട്കാരമായി മാറുന്നു. നരേശ്വരാ! യുദ്ധദുന്ദുഭിയുടെ ഗംഭീര നാദം തന്നെയാണ് സാമവേദത്തിലെ മൂന്ന് മന്ത്രങ്ങൾ പാരായണം ചെയ്യുന്ന ഉദ്ഗാതാവെന്നപോലെ.
अम्बरीष उवाच
Educational Q&A
The verse reimagines the battlefield through the grammar of Vedic sacrifice: the drum becomes the Udgātṛ, and the cries and elephant-trumpeting become the vaṣaṭ-call. It highlights how kings and warriors interpret action through dharma and ritual categories, stressing the moral weight and solemnity of war.
Ambarīṣa addresses a king and describes the sounds of battle—shouts, clamor, clapping, elephant cries, and the deep drumbeat—mapping each onto elements of a yajña, especially the Udgātṛ’s Sāman chanting and the vaṣaṭ exclamation.