Shloka 33
Vāmadeva’s Rājadharma: Norm-Setting, Counsel, and the Prevention of Rāṣṭra-Vināśa (वामदेव-प्रोक्तं राजधर्मम्)
जो प्रधान मन्त्रियोंका त्याग करके निम्नश्रेणीके मनुष्योंको अपना प्रिय बनाता है, वह संकटके घोर समुद्रमें पड़कर पीड़ित हो कहीं आश्रय नहीं पाता है ।। य: कल्याणगुणान् ज्ञातीन् प्रद्वेषान्नो बुभूषति । अदृढात्मा दृढक्रोध: स मृत्योर्वसते5न्तिके,जो द्वेषवश कल्याणकारी गुणोंवाले अपने सजातीय बन्धुओं एवं कुट॒म्बीजनोंका सम्मान नहीं करता, जिसका चित्त चंचल है तथा जो क्रोधको दृढ़ता-पूर्वक पकड़े रहनेवाला है, वह सदा मृत्युके समीप निवास करता है
yo pradhāna-mantriṇāṃ tyāgaṃ kṛtvā nīmaśreṇī-manuṣyān ātmanaḥ priyān karoti, sa saṅkaṭasya ghore samudre patitvā pīḍitaḥ kvacid āśrayaṃ na vindati. yaḥ kalyāṇa-guṇān jñātīn pradveṣān na bubhūṣati, adṛḍhātmā dṛḍha-krodhaḥ sa mṛtyor vasaty antike.
വാമദേവന്റെ ഉപദേശം—മുഖ്യ മന്ത്രിമാരെ ഉപേക്ഷിച്ച് ഹീനരും അയോഗ്യരുമായവരെ അന്തരംഗികളാക്കുന്ന രാജാവ്, ദുരിതങ്ങളുടെ ഭയങ്കര സമുദ്രത്തിൽ വീണ് പീഡിതനായി എവിടെയും അഭയം കണ്ടെത്തുകയില്ല। അതുപോലെ, ദ്വേഷവശാൽ കല്യാണഗുണങ്ങളുള്ള സ്വന്തം ജ്ഞാതി-ബന്ധുക്കളെ ആദരിക്കാത്തവൻ, അസ്ഥിരചിത്തനായവൻ, ക്രോധത്തെ ദൃഢമായി പിടിച്ചുനിൽക്കുന്നവൻ—അവൻ നിത്യം മരണത്തിന്റെ സമീപത്താണ് വസിക്കുന്നത്।
वामदेव उवाच
Educational Q&A
A leader must rely on worthy counsel and uphold respect for virtuous kin; abandoning competent ministers for unfit favorites and nurturing hatred and anger destroys one’s supports and brings ruin—symbolized as living close to death.
In Śānti Parva’s rājadharma instruction, Vāmadeva delivers a warning about statecraft and personal conduct: poor choice of associates and hostility toward one’s own virtuous relatives lead to isolation in crisis and continual peril.