Shloka 7
Adhyāya 90 — Protection of Livelihoods, Brahmanical Subsistence Norms, and Royal Oversight (राष्ट्रवृत्ति-राष्ट्रगुप्ति-उपदेशः)
कृषिगोरक्ष्यवाणिज्यं लोकानामिह जीवनम् | ऊर्ध्व॑ चैव त्रयी विद्या सा भूतान् भावयत्युत,खेती, पशुपालन और वाणिज्य--ये तो इसी लोकमें लोगोंकी जीविकाके साधन हैं; परंतु तीनों वेद ऊपरके लोकोंमें भी रक्षा करते हैं। वे ही यज्ञोंद्वारा समस्त प्राणियोंकी उत्पत्ति और वृद्धिमें हेतु हैं
bhīṣma uvāca |
kṛṣigorakṣyavāṇijyaṁ lokānām iha jīvanam |
ūrdhvaṁ caiva trayī vidyā sā bhūtān bhāvayaty uta ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—“കൃഷി, ഗോരക്ഷ, വാണിജ്യം—ഇവയാണ് ഈ ലോകത്തിൽ ജനങ്ങളുടെ ഉപജീവനമാർഗങ്ങൾ. എന്നാൽ ത്രയീവിദ്യ—മൂന്നു വേദങ്ങൾ—ഊർധ്വലോകങ്ങളിലും രക്ഷ നൽകുന്നു; യജ്ഞങ്ങളിലൂടെ സകല ജീവികളെയും പോഷിപ്പിക്കുകയും വർധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Worldly society is sustained by practical livelihoods (farming, cattle-rearing, trade), while the Vedic tradition—especially as expressed through yajña—supports welfare beyond this life and is presented as a cosmic principle that nourishes all beings.
In the Shanti Parva’s instruction to the king, Bhishma explains the complementary roles of economic activity and sacred knowledge: material occupations maintain life here, while Vedic rites and learning are portrayed as sustaining order and prosperity in both this world and higher realms.