Shloka 15
दुर्ग-निवेश-राजधर्मः | Fortified Capital and the King’s Residential Polity
Rājadharma
आशयाश्रोदपानाश्च प्रभूतसलिलाकरा: | निरोद्धव्या: सदा राज्ञा क्षीरिणशक्षु महीरुहा:
āśayāś codapānāś ca prabhūtasalilākarāḥ | niroddhavyāḥ sadā rājñā kṣīriṇaś ca mahīruhāḥ ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു— കുളങ്ങൾ, തടാകങ്ങൾ പോലുള്ള ജലാശയങ്ങൾ; കിണറുകളും പടിക്കിണറുകളും; ധാരാളം വെള്ളം നിറഞ്ഞ വലിയ തടാകങ്ങൾ; കൂടാതെ പാലുപോലെയുള്ള നീർ പുറപ്പെടുവിക്കുന്ന വൃക്ഷങ്ങൾ—ഇവയെല്ലാം രാജാവ് എപ്പോഴും സംരക്ഷിക്കണം. ഇവയുടെ സംരക്ഷണം ജനക്ഷേമത്തെ നിലനിർത്തുകയും ധർമ്മാനുസൃത രാജധർമ്മത്തെ ഉറപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A ruler’s dharma includes protecting essential commons—water bodies (ponds, wells, large reservoirs) and life-sustaining trees—because they secure health, agriculture, and social stability; this is presented as an ongoing royal duty.
In the Śānti Parva’s instruction on rājadharma, Bhīṣma advises the king that safeguarding water sources and sap-bearing trees is a constant responsibility of governance, emphasizing practical welfare as a component of righteousness.