Shloka 10
Vyavahāra-Śuddhi and Rājadharma: Clean Administration, Counsel, and Proportional Punishment
Chapter 86
श्रुतिस्मृतिसमायुक्तं विनीतं समदर्शिनम् । कार्य विवदमानानां शक्तमर्थेष्वलोलुपम्,राजाको चाहिये कि जो वेदविद्याके विद्वान, निर्भीक, बाहर-भीतरसे शुद्ध एवं स्नातक हों, ऐसे चार ब्राह्मण, शरीरसे बलवान् तथा शस्त्रधारी आठ क्षत्रिय, धन-धान्यसे सम्पन्न इक्कीस वैश्य, पवित्र आचार-विचारवाले तीन विनयशील शूद्र तथा आठः गुणोंसे युक्त एवं पुराणविद्याको जाननेवाला एक सूत जातिका मनुष्य--इन सब लोगोंका एक मन्त्रिमण्डल बनावे। उस सूतकी अवस्था लगभग पचास वर्षकी हो और वह निर्भीक, दोषदृष्टिसे रहित, श्रुतियों और स्मृतियोंके ज्ञानसे सम्पन्न, विनयशील, समदर्शी, वादी-प्रतिवादीके मामलोंका निपटारा करनेमें समर्थ, लोभरहित और अत्यन्त भयंकर सातः प्रकारके दुर्व्यसनोंसे बहुत दूर रहनेवाला हो। ऐसे आठ मन्त्रियोंके बीचमें राजा गुप्त मन्त्रणा करे
śrutismṛtisamāyuktaṃ vinītaṃ samadarśinam | kārya-vivadamānānāṃ śaktam artheṣv alolupam ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—രാജാവ് ശ്രുതി-സ്മൃതി രണ്ടിലും നിഷ്ഠയുള്ളവനെയും, ആചരണത്തിൽ വിനീതനെയും, ദൃഷ്ടിയിൽ സമദർശിയെയും, ധർമ്മവും ഭരണകാര്യവും സംബന്ധിച്ച തർക്കങ്ങൾ തീർപ്പാക്കാൻ കഴിവുള്ളവനെയും, ധനലാഭകാര്യങ്ങളിൽ ലോഭരഹിതനെയും ഉപദേശകനായി നിയമിക്കണം.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A king’s counsellor should unite scriptural learning (śruti–smṛti) with character: discipline, impartiality, practical competence in resolving disputes, and freedom from greed—so that policy and justice are guided by dharma rather than self-interest.
In the Śānti Parva’s instruction on kingship, Bhīṣma lays down criteria for selecting advisers. This verse highlights the personal and ethical qualifications expected of a key minister or judge-like counsellor in the royal council.