Shloka 24

Mantri-Parīkṣā — Testing Ministers, Securing Counsel, and Ethical Criteria for Advisers (अध्याय ८४)

Devanagari script

देशकालविधानन्ञान्‌ भर्त॒कार्यहितैषिण: । नित्यमर्थेषु सर्वेषु राजन्‌ कुर्वीत मन्त्रिण:

Transliteration

deśa-kāla-vidhāna-jñān bhartṛ-kārya-hitaiṣiṇaḥ | nityam artheṣu sarveṣu rājan kurvīta mantriṇaḥ ||

Translation

ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാവേ! മന്ത്രിമാർ ദേശ-കാലാനുസൃതമായ ക്രമവിധാനം അറിയുന്നവരും, സ്വാമിയുടെ കര്‍ത്തവ്യവും ഹിതവും ആഗ്രഹിക്കുന്നവരും, രാജ്യകാര്യങ്ങളിലെല്ലാം നിത്യവും പ്രായോഗിക ലക്ഷ്യത്തോടെയും ഉചിതമായ ഉപദേശത്തോടെയും പ്രവർത്തിക്കുന്നവരുമായിരിക്കണം.

Word by Word

• देशकालविधानज्ञानान्: those who know the rules of place and time
• देशकालविधानज्ञानान्: Karma
• Type: Noun
• Root: देश-काल-विधान-ज्ञान
• Form: Masculine, Accusative, Plural

• भर्तृकार्यहितैषिणः: seeking the welfare of the king's affairs (their master's work)
• भर्तृकार्यहितैषिणः: Karma
• Type: Adjective
• Root: भर्तृ-कार्य-हित-एषिन्
• Form: Masculine, Accusative, Plural

• नित्यम्: always
• नित्यम्: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: नित्य

• अर्थेषु: in matters/affairs
• अर्थेषु: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: अर्थ
• Form: Masculine, Locative, Plural

• सर्वेषु: in all
• सर्वेषु: Adhikarana
• Type: Adjective
• Root: सर्व
• Form: Masculine, Locative, Plural

• राजन्: O king
• Type: Noun
• Root: राजन्
• Form: Masculine, Vocative, Singular

• कुर्वीत: should appoint/should employ/should make
• Type: Verb
• Root: कृ
• Form: Vidhi-ling (Optative), Non-past (injunctive/optative sense), 3rd, Singular, Parasmaipada

• मन्त्रिणः: ministers/counsellors
• मन्त्रिणः: Karma
• Type: Noun
• Root: मन्त्रिन्
• Form: Masculine, Accusative, Plural

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

• Bhīṣma
• the King (rājan, addressed as Yudhiṣṭhira in context)
• ministers (mantriṇaḥ)