Shloka 11

ऋत्विग्धर्मः, दक्षिणा-न्यायः, तपसः परमार्थः

Ritvij-Dharma, the Norm of Dakṣiṇā, and the Higher Meaning of Tapas

Devanagari script

तात! दक्षिणा यज्ञोंका अड़ है। वही वेदोक्त यज्ञोंका विस्तार एवं उनमें न्यूनताकी पूर्ति करनेवाली है। दक्षिणाहीन यज्ञ किसी प्रकार भी यजमानका उद्धार नहीं कर सकते

Transliteration

tāta! dakṣiṇā yajñānām aṅgaḥ. sā eva vedoktānāṁ yajñānāṁ vistāraṁ ca teṣu nyūnatāyāḥ pūrtiṁ ca karoti. dakṣiṇāhīnā yajñāḥ kathaṁcid api yajamānasya uddhāraṁ na kartum śaknuvanti.

Translation

ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—താതാ! ദക്ഷിണ യജ്ഞത്തിന്റെ ഒരു അങ്കമാണ്. അതുതന്നെ വേദോക്ത യജ്ഞങ്ങളെ വിപുലമാക്കുകയും അവയിൽ ശേഷിക്കുന്ന കുറവ് പൂരിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ദക്ഷിണയില്ലാത്ത യജ്ഞങ്ങൾ യജമാനന്റെ ഉദ്ധാരം യാതൊരു വിധത്തിലും സാധ്യമാക്കുകയില്ല.

Word by Word

तातO dear (son)!

दक्षिणाthe sacrificial fee/gift (dakṣiṇā)

यज्ञानाम्of sacrifices

अङ्गम्a limb/essential part

हindeed

वेदोक्तानाम्of those enjoined in the Veda

यज्ञानाम्of sacrifices

विस्तारःexpansion/extension

चand

साshe/that (dakṣiṇā)

एवindeed/only

तेषुin them (in those sacrifices)

न्यूनतायाःof deficiency/shortcoming

पूर्तिकरीone who completes/makes up (deficiency)

दक्षिणाहीनाःdevoid of dakṣiṇā

यज्ञाःsacrifices

कथंचनin any way/at all

यजमानम्the sacrificer (patron)

उद्धर्तुम्to save/deliver

नnot

शक्नुवन्तिare able/can

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

Bhīṣma

yajamāna

dakṣiṇā

yajña

Veda

Verse Rasa (Emotional Essence)

Geographic Context

Sandhi Notes