Shloka 23
राजधर्मः—प्रजापालनं दानयज्ञश्च
Royal Duty—Protection of Subjects, Generosity, and Sacrificial Discipline
तात! तुम अपनी बुद्धि और विचारसे जैसा आचरण करते हो, तुम्हारे विषयमें ऐसी आशा न तो पाण्डुने की थी और न कुन्तीने ही ऐसी आशा की थी ।। शौर्य बल॑ च सत्यं च पिता तव सदाब्रवीत् । माहात्म्यं च महौदार्य भवत: कुन्त्ययाचत,तुम्हारे पिता पाण्डु तुम्हारे लिये सदा कहा करते थे कि मेरे पुत्रमें शूरता, बल और सत्यकी वृद्धि हो। तुम्हारी माता कुन्ती भी यही इच्छा किया करती थी कि तुम्हारी महत्ता और उदारता बढ़े
tāta! tvaṃ svabuddhyā vicāreṇa ca yathācarasi, tava viṣaye tādṛśī āśā na pāṇḍunā kṛtā nāpi kuntyā. śauryaṃ balaṃ ca satyaṃ ca pitā tava sadābravīt; māhātmyaṃ ca mahauḍāryaṃ bhavataḥ kuntyayācata.
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—താത, നീ നിന്റെ ബുദ്ധിയും വിചാരവും അനുസരിച്ച് എങ്ങനെ പെരുമാറുന്നുവോ, അത്തരം ഫലം പാണ്ഡു ഒരിക്കലും പ്രതീക്ഷിച്ചിട്ടില്ല; കുന്തിയും ആഗ്രഹിച്ചിട്ടില്ല. നിന്റെ പിതാവ് പാണ്ഡു വീണ്ടും വീണ്ടും—“എന്റെ പുത്രനിൽ ശൗര്യം, ബലം, സത്യം വർധിക്കട്ടെ” എന്ന് പറയുമായിരുന്നു. മാതാവ് കുന്തിയും നിന്റെ മഹാത്മ്യവും മഹൗദാര്യവും വർധിക്കണമെന്നു പ്രാർത്ഥിക്കുമായിരുന്നു.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma reminds the listener that noble birth and parental guidance impose ethical expectations: cultivate valor and strength in the service of dharma, but anchor them in truthfulness, magnanimity, and generosity. Conduct that departs from these virtues is a moral falling-away from one’s intended character.
In the Shanti Parva’s instruction to the grieving king, Bhishma addresses him affectionately and rebukes his present conduct as contrary to what Pandu and Kunti desired for him, then enumerates the virtues they wished to see flourish in him.