Shloka 43
राजवृत्त-रक्षा-प्रणिधि-षाड्गुण्योपदेशः
Royal Conduct, Protection, Intelligence, and Policy Measures
Devanagari script
यदा पश्यति चारेण सर्वभूतानि भूमिप: । क्षेमं च कृत्वा बत्रजति तदा भवति भास्कर:,जब राजा गुप्तचरोंद्वारा समस्त प्रजाओंकी देख-भाल करता है और उन सबकी रक्षा करता हुआ चलता है, तब वह सूर्यरूप होता है
Transliteration
yadā paśyati cāreṇa sarvabhūtāni bhūmipaḥ | kṣemaṃ ca kṛtvā vrajati tadā bhavati bhāskaraḥ ||
Translation
രാജാവ് ഗൂഢചാരന്മാർ മുഖേന എല്ലാ പ്രജകളെയും നിരീക്ഷിച്ച് അവരുടെ സുരക്ഷയും ക്ഷേമവും ഉറപ്പാക്കി സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ, അവൻ ഭാസ്കരൻ (സൂര്യൻ) പോലെയാകുന്നു.
Word by Word
यदाwhen
यदा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootयदा
पश्यतिsees/observes
पश्यति:
TypeVerb
Rootदृश्
FormLat (present), 3, singular, Parasmaipada
चारेणby means of spies/agents
चारेण:
Karana
TypeNoun
Rootचार
Formmasculine, instrumental, singular
सर्वभूतानिall beings/creatures
सर्वभूतानि:
Karma
TypeNoun
Rootसर्वभूत
Formneuter, accusative, plural
भूमिपःthe king (lord of the earth)
भूमिपः:
Karta
TypeNoun
Rootभूमिप
Formmasculine, nominative, singular
क्षेमम्security/welfare
क्षेमम्:
Karma
TypeNoun
Rootक्षेम
Formmasculine, accusative, singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
कृत्वाhaving done/made
कृत्वा:
TypeVerb
Rootकृ
Formktvā (absolutive/gerund), active
व्रजतिgoes/proceeds
व्रजति:
TypeVerb
Rootव्रज्
FormLat (present), 3, singular, Parasmaipada
तदाthen
तदा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतदा
भवतिbecomes/is
भवति:
TypeVerb
Rootभू
FormLat (present), 3, singular, Parasmaipada
भास्करःthe sun
भास्करः:
Karta
TypeNoun
Rootभास्कर
Formmasculine, nominative, singular
Speaker
वसुमना उवाच
Characters & Entities
व
वसुमना (Vasumanā)भ
भूमिप (the king)भ
भास्कर (the Sun)च
चार (spies/secret agents)स
सर्वभूत (all beings/subjects)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes