Shloka 83

Varṇa-dharma and Rājadharma: Yudhiṣṭhira’s Inquiry and Bhīṣma’s Normative Outline (वर्णधर्म-राजधर्म-प्रश्नोत्तरम्)

Devanagari script

भगवानपि तच्छास्त्रं संचिक्षेप पुरंदर: | सहस्रै: पञ्चभिस्तात यदुक्त बाहुदन्‍तकम्‌,महातपस्वी सुब्रह्मण्य भगवान्‌ पुरन्दरने जब इसका अध्ययन किया, उस समय इसमें दस हजार अध्याय थे। फिर उन्होंने भी इसका संक्षेप किया, जिससे यह पाँच हजार अध्यायोंका ग्रन्थ हो गया। तात! वही ग्रन्थ “बाहुदनतक” नामक नीतिशास्त्रके रूपमें विख्यात हुआ

Transliteration

bhagavān api tacchāstraṃ saṃcikṣepa puraṃdaraḥ | sahasraiḥ pañcabhis tāta yad uktaṃ bāhudantakam ||

Translation

ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—ഭഗവാൻ പുരന്ദരൻ (ഇന്ദ്രൻ) പോലും ആ ശാസ്ത്രം സംക്ഷിപ്തമാക്കി. താതാ! ‘ബാഹുദന്തക’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമായ ആ നീതിശാസ്ത്രം അഞ്ചായിരം അധ്യായങ്ങളുള്ള സംഗ്രഹമായി നിലകൊണ്ടു; മുമ്പ് അത് അത്യന്തം വിപുലമായിരുന്നു.

Word by Word

• {'bhagavān': 'the venerable/lordly one

• an honorific for a divine or exalted person', 'api': 'also, even', 'tat-śāstram': 'that treatise

• that authoritative text on policy/ethics', 'saṃcikṣepa': 'abridged, condensed, made a compendium', 'puraṃdaraḥ': 'Purandara

• epithet of Indra, ‘destroyer of cities/forts’', 'sahasraiḥ pañcabhiḥ': 'with five thousands

• consisting of five thousand (units/chapters/sections)', 'tāta': 'dear one/child

• affectionate address', 'yad uktam': 'which was spoken/taught

• that which was expounded', 'bāhudantakam': 'Bāhudantaka

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

• Bhīṣma
• Purandara (Indra)
• Bāhudantaka (nītiśāstra)