Shloka 22
Bhīṣma on the Śara-Śayyā: Yudhiṣṭhira and Kṛṣṇa Approach the Eldest for Śānti
मृत्युमावार्य तपसा शरसंस्तरशायिन: । निसर्गप्रभवं किंचिन्न च तातानुशुश्रुम
vaiśampāyana uvāca |
mṛtyum āvārya tapasā śarasaṃstaraśāyinaḥ |
nisargaprabhavaṃ kiñcin na ca tāta anuśuśruma ||
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—പ്രിയനേ! ശരശയ്യയിൽ കിടന്നിരിക്കെ പോലും തപസ്സിന്റെ ബലത്തിൽ ശരീരത്തിന് സ്വാഭാവികമായി വരുന്ന മരണത്തെ തടഞ്ഞവനെ ഞങ്ങൾ മറ്റാരെയും കേട്ടിട്ടില്ല; ആ മഹത്വം ഭീഷ്മനിലേ പ്രസിദ്ധമാണ്.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the inevitability of natural death for embodied beings, while underscoring that only exceptional spiritual power and destiny—exemplified by Bhīṣma—can delay it. It frames Bhīṣma’s endurance as unique and ethically significant, tied to his extraordinary life of dharma and vows.
Vaiśampāyana remarks that tradition knows of no one besides Bhīṣma—lying on the arrow-bed—who restrained the body’s natural death through austerity. The statement elevates Bhīṣma’s condition as unparalleled in the epic’s remembered history.