Shloka 81
Āścarya-kathana: Brāhmaṇa–Nāga Dialogue on Sūrya (Vivasvat) and the ‘Second Sun’ Phenomenon
एवमेक॑ सांख्ययोगं वेदारण्यकमेव च,इस प्रकार आत्मा और अनात्माका विवेक करानेवाला सांख्य, चित्तवृत्तियोंके निरोधका उपदेश देनेवाला योग, जीव और ब्रह्मके अभेदका बोध करानेवाला वेदोंका आरण्यकभाग (उपनिषद्) तथा भक्तिमार्गका प्रतिपादन करनेवाला पाउचरात्र आगम--ये सब शास्त्र एक लक्ष्यके साधक होनेके कारण एक बताये जाते हैं। ये सब एक-दूसरेके अंग हैं। सारे कर्मोंको भगवान् नारायणके चरणारविन्दोंमें समर्पित कर देना यह एकान्त भक्तोंका धर्म है
evaṁ ekaṁ sāṅkhyayogaṁ vedāraṇyakam eva ca | pañcarātrāgamaṁ caiva bhaktimārga-pradarśakam || ete sarve śāstrāṇi ekalakṣya-sādhakāni iti ekam ucyante | anyonyāṅgāni caite | sarvakarmāṇi bhagavato nārāyaṇasya caraṇāravindeṣu samarpayitum ekānta-bhaktānāṁ dharmaḥ ||
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ആത്മാവും അനാത്മാവും തമ്മിലുള്ള വിവേകം ബോധിപ്പിക്കുന്ന സാംഖ്യം, ചിത്തവൃത്തികളുടെ നിരോധം ഉപദേശിക്കുന്ന യോഗം, ജീവനും ബ്രഹ്മവും അഭേദമാണെന്ന് വെളിപ്പെടുത്തുന്ന വേദങ്ങളുടെ ആരണ്യകഭാഗം (ഉപനിഷത്തുകൾ), ഭക്തിമാർഗം പ്രതിപാദിക്കുന്ന പാഞ്ചരാത്ര ആഗമം—ഇവയെല്ലാം ഒരേ ലക്ഷ്യം സാധിക്കുന്നതിനാൽ ഒന്നായിട്ടാണ് പറയപ്പെടുന്നത്. ഇവ പരസ്പരം തമ്മിൽ അംശങ്ങളായി നിലകൊണ്ട് പിന്തുണയ്ക്കുന്നു. എല്ലാ കര്മങ്ങളെയും ഭഗവാൻ നാരായണന്റെ പദ്മപാദങ്ങളിൽ സമർപ്പിക്കുന്നതുതന്നെ ഏകാന്തഭക്തരുടെ ധർമ്മം.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Different spiritual disciplines—Sāṅkhya (discernment), Yoga (mental restraint), Upaniṣadic wisdom (non-duality of jīva and brahman), and Pañcarātra devotion—are not competing systems but complementary means toward one goal; for the one-pointed devotee, the culmination is dedicating all actions to Nārāyaṇa.
In Vaiśampāyana’s discourse within the Śānti Parva’s instruction on dharma and liberation, he synthesizes multiple śāstric approaches and frames them as mutually supportive, concluding with a devotional ethic of offering every deed to the Lord.