Shloka 61
Atithi-satkāra and the Consolation of Wise Counsel (अतिथिसत्कारः प्रज्ञानवचनस्य च पराश्वासनम्)
उक्तश्नाप्पपेयो भविष्यस्येतच्च ते तोयं वडवामुखसंज्ञितेन पेपीयमानं मधुरं भविष्यति तदेतदद्यापि वडवामुखसंज्ञितेनानुवर्तिना तोयं समुद्रात् पीयते,साथ ही उससे कहा--'समुद्र! तू पीनेयोग्य नहीं रह जायगा। तेरा यह जल बडवामुखके द्वारा बारंबार पीया जानेपर मधुर होगा।” यह बात आज भी देखनेमें आती है। बडवामुखसंज्ञक अग्नि समुद्रसे जल लेकर पीती है
tam indra uvāca—gaccha, nahuṣas tvayā vācyaḥ; atha pūrveṇa mām ṛṣiyuktena yānena tvam adhirūḍhaḥ. uktaḥ—anāppa-peyo bhaviṣyasi; etac ca te toyaṃ vaḍavāmukha-saṃjñitena pepīyamānaṃ madhuraṃ bhaviṣyati. tad etad adyāpi vaḍavāmukha-saṃjñitena anuvartinā toyaṃ samudrāt pīyate.
പിന്നീട് അവനോട് പറഞ്ഞു—“സമുദ്രമേ! നീ ഇനി കുടിക്കാവുന്നതായിരിക്കുകയില്ല; എങ്കിലും നിന്റെ ഈ ജലം ‘വഡവാമുഖ’ എന്ന അഗ്നി ആവർത്തിച്ച് കുടിക്കുമ്പോൾ മധുരമാകും.” ഇത് ഇന്നും കാണപ്പെടുന്നു—വഡവാമുഖസഞ്ജ്ഞക അഗ്നി സമുദ്രത്തിൽ നിന്ന് ജലം വലിച്ചെടുത്തു കുടിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു।
तामिन्द्र उवाच गच्छ नहुषस्त्वया वाच्योथ<पूर्वेण मामृषियुक्तेन यानेन त्वमधिरूढ
Educational Q&A
The verse highlights a dharmic view of the cosmos: powerful forces (like the Vaḍavāmukha fire) operate within a regulated order. Even when something appears harmful—fire drinking the ocean—it functions as part of a larger balance, illustrating that consequences and constraints govern both rulers and natural elements.
Indra instructs a messenger to go inform Nahusha, referencing a conveyance yoked with sages. He then pronounces a statement to the Ocean: it will not remain drinkable, yet its water becomes sweet through repeated drinking by the Vaḍavāmukha fire—an ongoing cosmic phenomenon described as still observable.