Shloka 60
Atithi-satkāra and the Consolation of Wise Counsel (अतिथिसत्कारः प्रज्ञानवचनस्य च पराश्वासनम्)
नारायणो लोकहितार्थ वडवामुखो नाम पुरा महर्षिबभूव तस्य मेरी तपस्तप्यत: समुद्र आहूतो नागतत्तेनामर्षितेनात्मगात्रोष्मणा समुद्र: स्तिमितजलः कृतः स्वेदप्रस्यन्दनसदृशश्वास्य लवणभावो जनित:
ekasmin samaye bhagavān nārāyaṇo lokahitārthaṃ vaḍavāmukho nāma purā maharṣir abhavat | sa merau tapaḥ tapyataḥ samudra āhūtaḥ, na cāgāt | tena amārṣitena ātmagātroṣmaṇā samudrasya jalaṃ kṣobhayitvā stimitajalaḥ kṛtaḥ, svedaprasravaṇasadṛśaś ca tasmin lavaṇabhāvo janitaḥ |
ഒരിക്കൽ ലോകഹിതാർത്ഥമായി ഭഗവാൻ നാരായണൻ ‘വഡവാമുഖ’ എന്ന മഹർഷിരൂപം ധരിച്ചു. അദ്ദേഹം മേരു പർവതത്തിൽ തപസ്സു ചെയ്യുമ്പോൾ സമുദ്രത്തെ ആഹ്വാനിച്ചു; എന്നാൽ സമുദ്രം വന്നില്ല. അതിനാൽ അമർഷത്തോടെ അദ്ദേഹം തന്റെ ദേഹോഷ്മയാൽ സമുദ്രജലങ്ങളെ കലക്കി, അവയെ ഭാരമുള്ളതും നിശ്ചലവുമായിത്തീർക്കുകയും, വിയർപ്പിന്റെ പ്രവാഹംപോലെ അവയിൽ ലവണഭാവം ഉളവാക്കുകയും ചെയ്തു।
तामिन्द्र उवाच गच्छ नहुषस्त्वया वाच्योथ<पूर्वेण मामृषियुक्तेन यानेन त्वमधिरूढ
Educational Q&A
The passage highlights dharma as responsiveness to rightful authority and duty: when a powerful entity (the Ocean) ignores a proper summons, the resulting imbalance harms the wider world. It also warns that tapas (ascetic power) can reshape nature, so it must be aligned with lokahita—welfare of all.
Indra recounts that Nārāyaṇa once took the form of the sage Vaḍavāmukha on Mount Meru. When the Ocean failed to appear after being summoned, the sage—angered—used the heat generated by austerity to affect the Ocean’s waters and to bring about their salty character.