Shloka 15
Nārāyaṇasya Guhya-nāmāni Niruktāni (Etymologies of Nārāyaṇa’s Secret Epithets) / नारायणस्य गुह्यनामानि निरुक्तानि
इन्द्रियैरिन्द्रियार्थान् यश्चरत्यात्मवशैरिह । असज्जमान: शान्तात्मा निर्विकार: समाहित:,जो अपने वशमें की हुई इन्द्रियोंके द्वारा यहाँ अनासक्त भावसे विषयोंका अनुभव करता है, जिसका चित्त शान्त, निर्विकार और एकाग्र है तथा जो आत्मस्वरूप प्रतीत होनेवाले देह और इन्द्रियाँ हैं, उनके साथ रहकर भी उनसे तद्रूप न हो अलग-सा ही रहता है, वह मुक्त है और उसे बहुत शीघ्र परम कल्याणकी प्राप्ति होती है
indriyair indriyārthān yaś caraty ātmavaśair iha | asajjamānaḥ śāntātmā nirvikāraḥ samāhitaḥ ||
നാരദൻ പറഞ്ഞു—ആത്മവശത്തിലാക്കിയ ഇന്ദ്രിയങ്ങളാൽ ഈ ലോകത്തിൽ ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങളെ അനുഭവിച്ചാലും ആസക്തിയില്ലാതെ ചരിക്കുന്നവൻ, അന്തഃകരണം ശാന്തവും നിർവികാരവും സമാഹിതവുമായവൻ; ദേഹവും ഇന്ദ്രിയങ്ങളും ആത്മാവെന്നപോലെ തോന്നിയാലും അവയോടു താദാത്മ്യം വരുത്താതെ, അവയുടെ ഇടയിൽ പാർത്തിട്ടും അവയിൽനിന്നു വ്യത്യസ്തനായി നിലകൊള്ളുന്നവൻ—അവൻ മുക്തൻ; അതിവേഗം പരമശ്രേയസ്സിനെ പ്രാപിക്കുന്നു।
नारद उवाच
Educational Q&A
True freedom is not the absence of sensory experience but the absence of attachment: when the senses are governed by the Self, one can engage with sense-objects without clinging. Such steadiness—calm (śāntātmā), unmodified (nirvikāra), and concentrated (samāhita)—marks liberation and leads swiftly to the highest good.
Within the Śānti Parva’s instruction on peace and liberation, Nārada is speaking as a teacher, defining the liberated person. He describes how a wise individual lives amid body and senses yet remains inwardly separate from identification with them, thereby attaining mokṣa-oriented welfare.