Shloka 25
देवतापितृप्रश्नः — Nārada at Badarīāśrama: the ultimate referent of daiva and pitṛ worship
अव्यक्तप्रकृतिरयं कलाशरीर: सूक्ष्मात्मा क्षणत्रुटिशो निमेषरोमा | ऋत्वास्थ: समबलशुक्क्लकृष्णनेत्रो मासाड्रे द्रवति वयोहयो नराणाम्
avyaktaprakṛtir ayaṁ kalāśarīraḥ sūkṣmātmā kṣaṇa-truṭiśo nimeṣaromā | ṛtvāsthaḥ samabalaśukla-kṛṣṇa-netro māsāṅge dravati vayo-hayo narāṇām ||
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു— മനുഷ്യരുടെ ആയുസ്സെന്ന ഈ അശ്വം ഭയങ്കര വേഗത്തിൽ പാഞ്ഞുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. ഇതിന്റെ സ്വഭാവം അവ്യക്തം; കലാ-കാഷ്ഠാ മുതലായ കാലമാപനങ്ങൾ ഇതിന്റെ ശരീരം. ഇതിന്റെ സാരം അത്യന്തം സൂക്ഷ്മം; ക്ഷണം, ത്രുടി, നിമേഷം എന്നിവ ഇതിന്റെ രോമങ്ങൾ. ഋതുക്കൾ ഇതിന്റെ മുഖം; സമബലമുള്ള ശുക്ലപക്ഷവും കൃഷ്ണപക്ഷവും ഇതിന്റെ രണ്ടു കണ്ണുകൾ; മാസങ്ങൾ ഇതിന്റെ അവയവങ്ങൾ. ഇവിടെ ഒന്നിനെയും കാത്തുനിൽക്കാതെ, ഇടവിടാതെ, അഖണ്ഡഗതിയിൽ അത് നിരന്തരം മുന്നേറുന്നു. ഇത് കണ്ടിട്ട്, നിന്റെ ജ്ഞാനദൃഷ്ടി മറ്റൊരാളുടെ പ്രേരണയാൽ മാത്രമേ നീങ്ങുകയുള്ളൂ എന്നതല്ലെങ്കിൽ, മനസ്സിനെ ധർമ്മത്തിൽ സ്ഥാപിക്ക; മറ്റു ധർമ്മാത്മാക്കളെയും മാർഗദർശകരായി നോക്കുക.
व्यास उवाच
Educational Q&A
Time—experienced as one’s lifespan—moves irresistibly and does not pause for anyone. Recognizing this, one should not let one’s understanding be merely reactive or dependent on others’ impulses; instead, one should deliberately anchor the mind in dharma and learn from the conduct of the righteous.
Vyāsa delivers an instruction using an extended metaphor: human lifespan is a powerful horse whose body is made of time-units, whose hairs are tiny instants, whose mouth is the seasons, whose eyes are the waxing and waning fortnights, and whose limbs are the months. The image emphasizes relentless motion and urges ethical resolve.