Shloka 48
Śuka’s Guṇa-Transcendence and Vyāsa’s Consolation (शुकगति-वर्णनम्)
मेरी तो यह धारणा है कि गेरुआ वस्त्र पहनना, मस्तक मुड़ा लेना तथा त्रिदण्ड और कमण्डलु धारण करना--ये सब उत्कृष्ट संन्यासमार्गका परिचय देनेवाले चिह्नमात्र हैं। इनके द्वारा मोक्षकी सिद्धि नहीं होती ।।
janaka uvāca | yadi saty api liṅgair asmin jñānam evātra kāraṇam | nirmokṣāyeha duḥkhasya liṅgamātraṃ nirarthakam ||
ജനകൻ പറഞ്ഞു—ഇവിടെ ദുഃഖത്തിൽ നിന്ന് പൂർണ്ണ വിമോചനത്തിന് യഥാർത്ഥ കാരണം ജ്ഞാനമേ ആണെങ്കിൽ, ഈ ബാഹ്യചിഹ്നമാത്രം വ്യർത്ഥമാണ്. കാഷായം, മുണ്ഡനം, ത്രിദണ്ഡം, കമണ്ഡലു—ഇവ വഴി സൂചിപ്പിക്കാം; എന്നാൽ മോക്ഷം ജ്ഞാനത്താൽ മാത്രമേ സിദ്ധിക്കൂ.
जनक उवाच
Educational Q&A
Liberation from suffering is achieved by jñāna (true knowledge/realization), not by external ascetic symbols; outward marks may indicate a renunciant’s path but are not themselves the means to mokṣa.
In the Śānti Parva’s discourse on dharma and liberation, King Janaka speaks as a teacher-figure, critiquing reliance on external renunciant emblems and emphasizing inner realization as the decisive means to freedom from duḥkha.