Shloka 155
Śuka’s Guṇa-Transcendence and Vyāsa’s Consolation (शुकगति-वर्णनम्)
को राज्यमभिपलद्येत प्राप्पय चोपशमं लभेत् । जिसमें सुख तो बहुत थोड़ा, किंतु दुःख बहुत अधिक है, जो सर्वथा सारहीन है, जो घास-फूसमें लगी आगके समान क्षणस्थायी और फेन तथा बुद्बुदके समान क्षणभंगुर है, ऐसे राज्यको कौन ग्रहण करेगा? और ग्रहण कर लेनेपर कौन शान्ति पा सकता है? ।।
ko rājyam abhipālayet prāpya copaśamaṁ labhet | yasmin sukhaṁ tu bahu alpam kintu duḥkhaṁ bahu adhikam | sarvathā sārahīnam | tṛṇa-kāṣṭheṣu lagna-agnivat kṣaṇasthāyī | phena-budbuda-sadṛśaṁ kṣaṇabhaṅguram | evaṁ-vidhaṁ rājyam kaḥ grahīṣyati? grahītvā ca kaḥ śāntiṁ prāpsyati? || mamedam iti yac cedaṁ puraṁ rāṣṭraṁ ca manyase
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—സുഖം അത്യൽപവും ദുഃഖം അത്യധികവും, സർവ്വഥാ സാരരഹിതവും, ഉണങ്ങിയ പുല്ലിൽ പടരുന്ന തീപോലെ ക്ഷണികവും, നുരയും ബുബ്ബിളുംപോലെ ക്ഷണഭംഗുരവും ആയ രാജ്യം ആരാണ് സ്വീകരിക്കുക? സ്വീകരിച്ച ശേഷം ആരാണ് ശാന്തി നേടുക? പിന്നെ ‘ഈ നഗരം, ഈ രാഷ്ട്രം എന്റെതാണ്’ എന്നു നീ കരുതുന്നുവെങ്കിൽ, ആ ‘മമത്വം’ തന്നെയാണ് ബന്ധനത്തിന്റെയും അശാന്തിയുടെയും മൂലം.
भीष्य उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma teaches that political power and possessions are inherently unstable and bring disproportionate suffering; peace cannot arise from clinging to ‘mine-ness’ (mamedam iti). True tranquillity comes from detachment and clear discernment of impermanence.
In the Śānti Parva’s instruction on dharma and governance, Bhīṣma warns the listener against the seductive but painful nature of rulership, using vivid images (grass-fire, foam, bubble) to show how quickly power collapses and how possessive identification with city and realm fuels unrest.