Shloka 21
Śukasya Janma-yoga-phalaṁ — Vyāsasya Tapasā Putrārthaḥ (Śānti-parva 310)
श्रोत्र, त्वचा, नेत्र, जिह्ला और पाँचवीं नासिका--इसे छठा सर्ग बताया गया है। यह बहुचिन्तात्मक सर्ग माना गया है
śrotraṃ, tvacā, netre, jihvā ca pañcamī nāsikā—eṣa ṣaṣṭhaḥ sargaḥ kathitaḥ. eṣa bahu-cintātmakaḥ sargaḥ mataḥ.
യാജ്ഞവൽക്ക്യൻ പറഞ്ഞു—കർണം, ത്വക്ക്, കണ്ണുകൾ, നാവ്, അഞ്ചാമതായി നാസിക—ഇവയെ ‘ആറാം സർഗം’ എന്നു പറയുന്നു. ഇത് പലവിധ ചിന്തകൾ ഉളവാക്കുന്ന സർഗമായി കരുതപ്പെടുന്നു.
याज़्ञवल्क्य उवाच
Educational Q&A
The verse classifies the sense-faculties (hearing, touch, sight, taste, smell) as a distinct aggregate (‘sixth sarga’) and notes that this sensory complex is a source of manifold mental activity. Ethically, it points toward vigilance and restraint: unchecked sensory engagement multiplies thoughts and distractions, while disciplined senses support clarity and dharmic conduct.
In Śānti Parva’s philosophical instruction, the sage Yājñavalkya is explaining a doctrinal enumeration of constituents of experience. He identifies the five senses and labels them collectively as a particular ‘sarga,’ emphasizing their role in generating diverse thoughts within the mind.