Shloka 34
अव्यक्त–पुरुष–विवेकः (Discrimination of Avyakta/Prakṛti and Puruṣa) — Yājñavalkya’s Anvīkṣikī to Viśvāvasu
एवमेव च राजेन्द्र विज्ञेयं ज्ञानकोविदै: । अधिष्ठातारमव्यक्तमस्याप्येतन्निदर्शनम्,नृपश्रेष्ठ) इतना ही प्रकृतिके सर्ग और प्रलयका विषय है। प्रलयकालमें इसका एकत्व है और जब रचना होती है, तब इसके बहुत भेद हो जाते हैं। राजेन्द्र! ज्ञाननिपुण पुरुषोंको इसी प्रकार प्रकृतिका एकत्व और नानात्व जानना चाहिये। अव्यक्त प्रकृति ही अधिष्ठाता पुरुषको सृष्टिकालमें नानात्वकी ओर ले जाती है। यही पुरुषके एकत्वका निदर्शन है
evam eva ca rājendra vijñeyaṁ jñāna-kovidaiḥ | adhiṣṭhātāram avyaktam asyāpy etan nidarśanam ||
ഹേ രാജേന്ദ്രാ! യഥാർത്ഥജ്ഞാനത്തിൽ നിപുണരായവർ ഇങ്ങനെ തന്നെ ഗ്രഹിക്കണം—അവ്യക്തമായ പ്രകൃതിയാണ് അധിഷ്ഠാതാവ് (ആധാര-ശക്തി); ഇതുതന്നെ ഇവിടെ ഉദാഹരണമായി സൂചിപ്പിക്കുന്നു. പ്രളയത്തിൽ അത് ഏകമായി ബോധ്യപ്പെടുന്നു; സൃഷ്ടി പ്രവൃത്തിയാകുമ്പോൾ പലതായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ ജ്ഞാനികൾ പ്രകൃതിയുടെ ഏകത്വവും ബഹുത്വവും രണ്ടും വിവേചിക്കണം. സൃഷ്ടികാലത്ത് അതേ അവ്യക്ത പ്രകൃതി അധിഷ്ഠാത പുരുഷനെ നാനാത്വാനുഭവത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു; അതുവഴി പുരുഷന്റെ അന്തർനിഹിത ഏകത്വം സൂചിതമാകുന്നു.
वसिष्ठ उवाच