Shloka 3
Utkramaṇa-sthāna and Ariṣṭa-lakṣaṇa: Yājñavalkya’s Instruction on Departure Pathways and Mortality Signs
अन्योन्यस्याभिसम्बन्धादन्योन्यगुणसंश्रयात् । रूप॑ निर्वर्तयत्येतदेवं सर्वासु योनिषु
anyonyasyābhisambandhād anyonyaguṇasaṁśrayāt | rūpaṁ nirvartayaty etad evaṁ sarvāsu yoniṣu ||
ജനകൻ പറഞ്ഞു—പരസ്പരബന്ധത്താലും, ഒരാൾ മറ്റൊരാളുടെ ഗുണങ്ങളെ ആശ്രയിക്കുന്നതിനാലും ദേഹരൂപം നിർമ്മിതമാകുന്നു. ഇങ്ങനെ എല്ലാ യോനികളിലും സാധാരണയായി ദേഹധാരണം പരസ്പരാധീന കാരണങ്ങളാൽ തന്നെയാണ്; ഒറ്റപ്പെട്ട ഒരേയൊരു ഉറവിടത്തിൽ നിന്നല്ല.
जनक उवाच
Educational Q&A
Embodiment is not produced by a single independent agent; it arises through interdependent causes—mutual connection and mutual reliance of qualities—across all forms of birth. The ethical implication is humility and non-attachment: seeing the body as a contingent product of conditions weakens ego and possessiveness.
In Śānti Parva’s philosophical instruction, King Janaka speaks as a teacher, explaining how bodily form comes into being through mutual relations and shared qualities, generalizing this principle to all yoni-s (modes of birth).