Shloka 16
अव्यक्त–प्रकृति–इन्द्रियविचारः
The Unmanifest, Prakṛtis, and the Sense-Complex
संघातवन्मर्त्यलोक: परस्परमपाश्रित: । कदलीगर्भनि:सारो नौरिवाप्सु निमज्जति,जैसे शरीरके अंग-प्रत्यंग एक-दूसरेके आश्रित हैं, उसी प्रकार यह मर्त्यलोक--स्त्री-पुत्र और पशु आदिका समुदाय आपसमें एक-दूसरेपर अवलम्बित है। यह संसार केलेके भीतरी भागके समान निस्सार है। जैसे नौका पानीमें डूब जाती है, उसी प्रकार यह सब कुछ कालके प्रवाहमें निमग्न हो जाता है
saṅghātavan martyalokaḥ parasparam apāśritaḥ | kadalīgarbhaniḥsāro naur ivāpsu nimajjati ||
ഈ മർത്ത്യലോകം ഒരു സംഹാതദേഹത്തെപ്പോലെ—അവയവങ്ങൾ പരസ്പരം ആശ്രിതമാണ്. അതുപോലെ ഭാര്യ, മക്കൾ, പശുക്കൾ മുതലായ ലോകബന്ധങ്ങളുടെ കൂട്ടവും പരസ്പരാശ്രയത്തിലാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്. എന്നാൽ ഈ സംസാരം വാഴത്തണ്ടിന്റെ ഉള്ളിലെ പിത്തുപോലെ സാരമില്ലാത്തതാണ്; വെള്ളത്തിൽ വള്ളം മുങ്ങുന്നതുപോലെ എല്ലാം കാലപ്രവാഹത്തിൽ മുങ്ങിപ്പോകുന്നു।
पराशर उवाच
Educational Q&A
Worldly life is mutually dependent and tightly interlinked, yet ultimately insubstantial and impermanent; everything is carried away and submerged by Time, so one should cultivate detachment and discernment.
In Śānti Parva’s instruction on peace and liberation, the sage Parāśara speaks, using vivid metaphors (a hollow banana pith and a sinking boat) to warn against overreliance on worldly ties and to emphasize the overpowering movement of Time.