Shloka 303
Śoka-śamana: Kṛṣṇa’s Consolation and Nārada’s Exempla to Sṛñjaya
Chapter 29
अदक्षिणमयज्वान श्वैत्य संशाम्य मा शुच: । 'श्वेतपुत्र सुंजय! वे धर्म, ज्ञान, वैराग्य और ऐश्वर्य--इन चारों कल्याणकारी गुणोंमें तुमसे बढ़-चढ़कर थे और तुम्हारे पुत्रसे भी अधिक पुण्यात्मा थे। जब वे भी मर गये, तब दूसरोंकी क्या बात है? अतः तुम अपने पुत्रके लिये शोक न करो। उसने न तो कोई यज्ञ किया था और न दक्षिणा ही बाँटी थी, अतः उसके लिये शोक न करो, शान्त हो जाओ
vāyudeva uvāca | adakṣiṇam ayajvān śvaitya saṁśāmya mā śucaḥ |
വായുദേവൻ പറഞ്ഞു— ഹേ ശ്വൈത്യ, ശാന്തനാകുക; ദുഃഖിക്കരുത്. ധർമ്മം, ജ്ഞാനം, വൈരാഗ്യം, ഐശ്വര്യം—ഈ നാല് മംഗളഗുണങ്ങൾ നിനക്കാളും ശ്രേഷ്ഠമായിരുന്നു; നിന്റെ പുത്രനേക്കാളും കൂടുതൽ പുണ്യവാന്മാരായിരുന്നു; എന്നിട്ടും അവയും അസ്തമിച്ചു. പിന്നെ മറ്റുള്ളവരെക്കുറിച്ച് എന്തു പറയണം? അതിനാൽ നിന്റെ പുത്രനുവേണ്ടി ശോകിക്കരുത്. അവൻ യാഗം ചെയ്തിട്ടില്ല, ദക്ഷിണയും നൽകിയിട്ടില്ല; അതിനാൽ അവനുവേണ്ടി വിലപിക്കരുത്—ശാന്തനാകുക.
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
Grief is tempered by remembering impermanence and moral causality: even the most exalted qualities and the most meritorious beings pass away; therefore one should cultivate calm detachment. The verse also underscores the ethical weight of yajña and dāna (dakṣiṇā), implying that a life lacking sacrificial giving provides less ground for lamentation rooted in pride or expectation.
Vāyudeva addresses Śvaitya, who is grieving for his son. He consoles him by pointing to the mortality of even superior, auspicious exemplars (Dharma, Knowledge, Dispassion, and Sovereign Power) and then argues that Śvaitya’s son, who did not perform sacrifices or give dakṣiṇā, should not be the object of consuming sorrow; Śvaitya is urged to become शांत (calm).