Shloka 203
Śoka-śamana: Kṛṣṇa’s Consolation and Nārada’s Exempla to Sṛñjaya
Chapter 29
संवर्तो याजयामास यवीयान् स बृहस्पते: । उन्होंने देवराज इन्द्रसे स्पर्धा रखनेके कारण अपने यज्ञ-वैभवद्वारा उन्हें पराजित कर दिया था। इन्द्रका प्रिय चाहनेवाले बृहस्पतिजीने जब उनका यज्ञ करानेसे इन्कार कर दिया, तब उन्हींके छोटे भाई संवर्तने मरुत्तका यज्ञ कराया था
Saṃvarto yājayāmāsa yavīyān sa Bṛhaspateḥ |
വായു പറഞ്ഞു— ബൃഹസ്പതിയുടെ ഇളയ സഹോദരനായ സംവർത്തൻ പുരോഹിതനായി നിന്നു യാഗം നടത്തിച്ചു. ഇന്ദ്രനോടു മത്സരിച്ച്, ആ യാഗത്തിന്റെ വൈഭവവും തേജസ്സും കൊണ്ട് അവൻ ദേവരാജൻ ഇന്ദ്രനെയും ജയിച്ചു. ഇന്ദ്രന്റെ ക്ഷേമം ആഗ്രഹിച്ച ബൃഹസ്പതി യാഗം നടത്താൻ വിസമ്മതിച്ചപ്പോൾ, അവന്റെ ഇളയ സഹോദരൻ സംവർത്തൻ തന്നെയാണ് രാജാവ് മരുത്തന്റെ യാഗം നടത്തിയത്.
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The passage highlights the ethical tension between loyalty and duty: Bṛhaspati refuses to officiate out of concern for Indra, while Saṃvarta accepts and demonstrates how ritual power and personal rivalry can reshape divine-human relations. It implicitly warns that spiritual authority (yajña-śakti) can be used competitively, so intention and allegiance matter in dharmic action.
Vāyu narrates that Saṃvarta, Bṛhaspati’s younger brother, became the priest for King Marutta’s sacrifice. Bṛhaspati declined to conduct it because he favored Indra; Saṃvarta, motivated by rivalry with Indra, performed the yajña and, through its grandeur, is said to have surpassed or ‘defeated’ Indra’s standing.