Previous Verse
Next Verse

Shloka 122

Śoka-śamana: Kṛṣṇa’s Consolation and Nārada’s Exempla to Sṛñjaya

Chapter 29

'सूंजय! संकृतिके पुत्र राज रन्तिदेव भी कालके गालमें चले गये, यह हमारे सुननेमें आया है। उन महातपस्वी नरेशने इन्द्रकी अच्छी तरह आराधना करके उनसे यह वर माँगा कि “हमारे पास अन्न बहुत हो, हम सदा अतिथियोंकी सेवाका अवसर प्राप्त करें, हमारी श्रद्धा दूर न हो और हम किसीसे कुछ भी न माँगें' ।। उपातिष्ठन्त पशव: स्वयं त॑ संशितव्रतम्‌ । ग्राम्यारण्या महात्मानं रन्तिदेवं यशस्विनम्‌,“कठोर व्रतका पालन करनेवाले, यशस्वी महात्मा राजा रन्तिदेवके पास गाँवों और जंगलोंके पशु अपने-आप यज्ञके लिये उपस्थित हो जाते थे

Sūñjaya! Saṅkṛtike putro rājā Rantidevo bhī Kālaka-gāleṃ cale gaye, iti asmākaṃ śravaṇam āgatam. Sa mahātapā nṛpo Indram suṣṭhu ārādhya tataḥ idaṃ varaṃ yayāce—“asmākaṃ sannidhau annaṃ bahu syāt, vayaṃ sadā atithi-sevāyāḥ avasaraṃ labhemahi, asmākaṃ śraddhā na dūre bhavet, vayaṃ ca kasyacit kiñcid api na yācema.” Upātiṣṭhanta paśavaḥ svayaṃ taṃ saṃśita-vratam; grāmyāraṇyā mahātmānaṃ Rantidevaṃ yaśasvinam.

വായു പറഞ്ഞു—ഹേ സൃഞ്ജയ! സാംകൃതിയുടെ പുത്രനായ രാജാവ് രന്തിദേവനും കালের വായിൽ (മരണത്തിലേക്ക്) പോയതായി ഞങ്ങൾ കേട്ടിട്ടുണ്ട്. ആ മഹാതപസ്വിയായ നരേന്ദ്രൻ ശക്രനെ (ഇന്ദ്രനെ) യഥാവിധി ആരാധിച്ച് ഈ വരം അപേക്ഷിച്ചു—“ഞങ്ങളുടെ വീട്ടിൽ ധാരാളം അന്നം ഉണ്ടാകട്ടെ; ഞങ്ങൾക്ക് എപ്പോഴും അഥിതിസേവയ്ക്ക് അവസരം ലഭിക്കട്ടെ; ഞങ്ങളുടെ ശ്രദ്ധ തളരാതിരിക്കട്ടെ; ആരോടും ഒന്നും യാചിക്കേണ്ടിവരാതിരിക്കട്ടെ.” അപ്പോൾ ഗ്രാമത്തിലും കാട്ടിലും ഉള്ള മൃഗങ്ങൾ യജ്ഞാർത്ഥമായി സ്വയം വന്ന്, കഠിനവ്രതങ്ങളിൽ സ്ഥിരനായ യശസ്വിയായ മഹാത്മാവ് രന്തിദേവന്റെ മുമ്പിൽ ഹാജരാകാൻ തുടങ്ങി.

उपातिष्ठन्तused to present themselves / attended
उपातिष्ठन्त:
TypeVerb
Rootउप-स्था (धातु: स्था)
FormImperfect (Laṅ), 3, Plural, Parasmaipada
पशवःanimals
पशवः:
Karta
TypeNoun
Rootपशु
FormMasculine, Nominative, Plural
स्वयम्of themselves
स्वयम्:
TypeIndeclinable
Rootस्वयम्
तम्him
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Singular
संशितव्रतम्one whose vow is sharpened/firm (strict in vows)
संशितव्रतम्:
TypeAdjective
Rootसंशित-व्रत
FormMasculine, Accusative, Singular
ग्राम्यdomestic / village(-dwelling)
ग्राम्य:
TypeAdjective
Rootग्राम्य
FormMasculine, Nominative, Plural
आरण्याःforest(-dwelling)
आरण्याः:
TypeAdjective
Rootआरण्य
FormMasculine, Nominative, Plural
महात्मानम्the great-souled one
महात्मानम्:
TypeNoun
Rootमहात्मन्
FormMasculine, Accusative, Singular
रन्तिदेवम्Rantideva
रन्तिदेवम्:
TypeNoun
Rootरन्तिदेव
FormMasculine, Accusative, Singular
यशस्विनम्famous, illustrious
यशस्विनम्:
TypeAdjective
Rootयशस्विन्
FormMasculine, Accusative, Singular

वायुदेव उवाच

वायुदेव (Vāyudeva)
सूञ्जय/सञ्जय (Sañjaya)
राजा रन्तिदेव (King Rantideva)
संकृति (Saṅkṛti)
इन्द्र (Indra)
काल (Kāla/Death)
अतिथि (guest)
पशु (animals—domestic and wild)
यज्ञ (sacrifice)