Shloka 25
Adhyāya 283: Varṇa-vṛtti, Nyāya-ārjana, and the Decline-and-Restoration of Dharma (वर्णवृत्तिः न्यायार्जनं च)
अहं विजानामि विशालनेत्रे ध्यानेन हीना न विदन्त्यसन्त: । तवाद्य मोहेन च सेन्द्रदेवा लोकास्त्रय: सर्वत एव मूढा:,“पर मैं सब कुछ जानता हूँ। विशाललोचने! जिनका चित्त एकाग्र नहीं है, वे ध्यानशून्य असाधु पुरुष मेरे स्वरूपको नहीं जानते। आज तुम्हारे इस मोहसे इन्द्र आदि देवताओंसहित तीनों लोक सब ओरसे किंकर्तव्य-विमूढ हो गये हैं
ahaṁ vijānāmi viśālanetre dhyānena hīnā na vidanty asantaḥ | tavādya mohena ca sendradevā lokās trayaḥ sarvata eva mūḍhāḥ ||
“വിശാലനേത്രേ, ഞാൻ എല്ലാം അറിയുന്നു. മനസ്സ് ഏകാഗ്രമല്ലാത്ത, ധ്യാനശൂന്യരായ അസാധുക്കൾ എന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വരൂപം അറിയുന്നില്ല. എന്നാൽ ഇന്ന് നിന്റെ ഈ മോഹം മൂലം ഇന്ദ്രാദി ദേവന്മാരോടുകൂടി ത്രിലോകവും എല്ലാടവും എന്തു ചെയ്യണമെന്ന് അറിയാതെ വിസ്മയഭ്രാന്തിലായി.”
दक्ष उवाच
Educational Q&A
True understanding of higher reality requires dhyāna (disciplined contemplation) and inner purity; those lacking concentration and virtue fail to recognize the speaker’s real nature. Moha (delusion) spreads confusion even among gods, obscuring right action (kartavya).
Dakṣa addresses a “wide-eyed” figure and asserts his own clear knowledge while criticizing others’ inability to grasp his nature due to lack of meditation. He then blames the addressee’s present delusion for causing Indra, the gods, and the three worlds to become thoroughly bewildered and uncertain about what to do.