Shloka 9
Jvarotpatti — The Origin and Distribution of Jvara
Fever
पज्चैव तानि कालक्ष भावाभावौ च केवलौ । अष्टौ भूतानि भूतानां शाश्वतानि भवात्ययौ,पाँच महाभूत, काल तथा विशुद्ध भाव और अभाव अर्थात् नित्य आत्मतत्त्व और परिवर्तनशील महत्तत््व--ये आठ तत्त्व नित्य हैं। ये ही चराचर प्राणियोंकी उत्पत्ति और प्रलयके अधिष्ठान हैं
pañcaiva tāni kālaś ca bhāvābhāvau ca kevalau | aṣṭau bhūtāni bhūtānāṃ śāśvatāni bhavātyayau ||
അസിതൻ പറഞ്ഞു— “ആ പഞ്ചമഹാഭൂതങ്ങൾ, കാലം, കൂടാതെ ശുദ്ധമായ ഭാവവും അഭാവവും മാത്രം—ഈ എട്ട് തത്ത്വങ്ങളും ശാശ്വതമാണ്. ഇവയാണ് സകല ചരാചര ജീവികളുടെ ഉദ്ഭവത്തിന്റെയും പ്രളയത്തിന്റെയും അധിഷ്ഠാനം; അവരുടെ ഭവ-അത്യയങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതും ഇവ തന്നെയാണ്.”
असित उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that behind the changing world of creatures lie stable, foundational principles: the five great elements, Time, and the paired notions of Being and Non-being. These are presented as the enduring bases that support both creation (arising) and dissolution (passing away).
In the Shanti Parva’s instructional setting, the sage Asita is explaining a metaphysical framework to clarify how beings originate and perish. The focus is not on a plot event but on philosophical teaching meant to guide right understanding and detachment.