Shloka 70
पापात्म-धर्मात्म-लक्षणम् तथा निर्वेदेन मोक्षमार्गः | Marks of the Sinful and the Righteous; Dispassion (Nirveda) as a Path to Liberation
चिरकालतक सोच-विचार करके किसीके साथ मित्रता जोड़नी चाहिये और जिसे मित्र बना लिया, उसे सहसा नहीं छोड़ना चाहिये। यदि छोड़नेकी आवश्यकता पड़ ही जाय तो उसके परिणामपर चिरकालतक विचार कर लेना चाहिये। दीर्घकालतक सोच-विचार करके बनाया हुआ जो मित्र है, उसीकी मैत्री चिरकालतक टिक पाती है ।। रागे दर्पे च माने च द्रोहे पापे च कर्मणि । अप्रिये चैव कर्तव्ये चिरकारी प्रशस्यते,“राग, दर्द, अभिमान, द्रोह, पापाचरण और किसीका अप्रिय करनेमें जो विलम्ब करता है, उसकी प्रशंसा की जाती है
rāge darpe ca māne ca drohe pāpe ca karmaṇi | apriye caiva kartavye cirakārī praśasyate ||
ദീർഘകാലം ആലോചിച്ചശേഷമേ ആരുമായും സൗഹൃദം ബന്ധിക്കാവൂ; സുഹൃത്തായി സ്വീകരിച്ചവനെ പെട്ടെന്ന് ഉപേക്ഷിക്കരുത്. ഉപേക്ഷണം അനിവാര്യമായാൽ അതിന്റെ ഫലങ്ങളെക്കുറിച്ചും ദീർഘമായി വിചാരിക്കണം. ദീർഘചിന്തയിൽ പിറന്ന സൗഹൃദം മാത്രമേ ദീർഘകാലം നിലനിൽക്കൂ. രാഗം, ദർപ്പം, മാനം, ദ്രോഹം, പാപകർമ്മം, മറ്റൊരാളെ അപ്രിയപ്പെടുത്തുന്ന പ്രവൃത്തി—ഇവയിൽ തിടുക്കം കാണിക്കാത്തവനെയാണ് ‘ചിരകാരി’ എന്നു പ്രശംസിക്കുന്നത്.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma teaches that lasting friendship and ethical conduct require deliberation: do not form bonds impulsively, do not break them hastily, and in general do not act quickly under passion, pride, or hostility. The praised person is the one who restrains impulse and considers consequences.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and right conduct after the war. Here he gives practical counsel on how to choose and preserve friendships and commends slow, considered action—especially when emotions or harmful impulses arise.