Shloka 35

पापात्म-धर्मात्म-लक्षणम् तथा निर्वेदेन मोक्षमार्गः | Marks of the Sinful and the Righteous; Dispassion (Nirveda) as a Path to Liberation

Devanagari script

माता जानाति यद्वोत्र माता जानाति यस्य स: | मातुर्भरणमात्रेण प्रीति: स्नेह: पितु: प्रजा:,'पुत्रका गोत्र क्या है? यह माता जानती है। वह किस पिताका पुत्र है? यह भी माता ही जानती है। माता बालकको अपने गर्भमें धारण करती है, इसलिये उसीका उसपर अधिक स्नेह और प्रेम होता है। पिताका तो अपनी संतानपर प्रभुत्वमात्र है

Transliteration

mātā jānāti yad vo ’tra mātā jānāti yasya saḥ | mātur bharaṇamātreṇa prītiḥ snehaḥ pituḥ prajāḥ ||

Translation

പുത്രന്റെ ഗോത്രം എന്തെന്നത് മാതാവാണ് അറിയുന്നത്; അവൻ ആരുടെ പുത്രനാണെന്നതും മാതാവാണ് അറിയുന്നത്. അവൾ തന്നെയാണ് ഗർഭത്തിൽ ധരിച്ചു പോഷിപ്പിക്കുന്നത്; അതുകൊണ്ട് പ്രീതിയും അടുപ്പമുള്ള സ്നേഹവും പ്രധാനമായി അവളിൽ തന്നെയാണ് ഉദിക്കുന്നത്. പിതാവിന്റെ ബന്ധം, താരതമ്യേന, അധികാരവും സാമൂഹിക അവകാശവാദവും എന്ന നിലയിലാണ് കൂടുതലും നിലകൊള്ളുന്നത്.

Word by Word

• {'mātā': 'mother', 'jānāti': 'knows', 'yad': 'what

• that which', 'atra': 'here

• in this matter', 'yasya': 'of whom

• whose', 'saḥ': 'he', 'mātuḥ': 'of the mother', 'bharaṇa-mātreṇa': 'by the mere act of bearing/sustaining (alone)', 'prītiḥ': 'affection

• fondness', 'snehaḥ': 'tender love

• intimacy', 'pituḥ': 'of the father', 'prajāḥ': 'offspring

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

• Bhishma
• mother
• father
• offspring/children

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse emphasizes the mother’s primary, intimate bond with the child—she bears and sustains the child and therefore knows the child’s lineage and paternity most certainly; the father’s connection is portrayed as more juridical or authoritative than emotionally primary.

What is happening in the narrative?

In Shanti Parva’s instruction on dharma and social conduct, Bhishma teaches Yudhishthira about family relations and the ethical recognition of motherhood, highlighting maternal certainty and affection in contrast to paternal authority.